شرکت بورس اوراق بهادار تهران در راستای کشف قیمت منصفانه سهام و افزایش نقدشوندگی بازار پیشنهادی بررسی این طرح را به هیات مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار ارائه کرده است تا در صورت تصویب در بازار اجرا شود.

به گزارش سنا، تحقیقات معاونت مطالعات اقتصادی و توسعه بازار شرکت بورس نشان می دهد که حراج تک قیمتی، ساز و کاری توانمند برای کشف قیمت دقیق و منصفانه در بازار سرمایه است.

 حراج، به‌طور عام و حراج تک‌قیمتی، به‌طور خاص، با توجه به منافع بسیار زیادی که دارد می‌تواند بسیاری از نقایص و کاستی‌های قیمت‌گذاری و کمبود تحلیل را در بازار ما کاهش دهد. از طرفی بورس‌ها باید از سازوکارهای جدید و قاعده‌مند که به جریان سیال بازار کمک می‌کند، بهره گیرند و از اختیار تغییر "ریزساختار بازار" با هدف بهبود شرایط منصفانه و رقابتی استفاده کنند.

کارشناس معاونت مطالعات اقتصادی و توسعه بازار شرکت بورس اوراق بهادار تهران با بیان مطلب فوق افزود:  کارشناسان این معاونت در طول یک سال گذشته مطالعات فراوانی را برای کشف قیمت منصفانه سهام و راهکارهای افزایش نقدشوندگی در بازار انجام داده اند.

"روح الله حسینی مقدم" اظهار داشت: تحقیقات این معاونت نشان می‌دهد که حراج تک قیمتی، ساز و کاری توانمند برای کشف قیمت منصفانه در بازار سرمایه است.

وی ادامه داد : یکی از اهداف اصلی بورس‌ها حصول اطمینان از کارکرد منصفانه و کارای بازارهاست؛  نوسان غیرمنطقی در قیمت اوراق بهادار که در پاسخ به اطلاعات نامتناسب و غیرواقعی است، با ایجاد ابهام در تخصیص بهینه، می‌تواند نرخ بازده مورد انتظار سرمایه‌گذاران را در نگه‌داری سهام افزایش دهد.

به همین دلیل طراحان، تصمیم‌گیران و قانون‌گذاران بازارهای مالی همواره سعی می‌کنند تا موانع موجود بر سر راه تقابل منطقی عرضه و تقاضای واقعی بازار را برطرف کنند تا قیمت دارایی‌های مالی به ارزش ذاتی آن‌ها نزدیک‌تر ‌شود.

از جمله نوسان­های غیرمنطقی بورس‌ها در زمان بازگشایی نماد شرکت­ها بعد از اقدام شرکتی نظیر تقسیم سود، افزایش سرمایه و تعدیل سود پیش­بینی شده شرکت به میزان بیشتر از 10 درصد است که با توجه به بوجود آوردن شرایط نوسانی، همواره با انتقاداتی از سوی فعالان بازار مواجه بوده است.


حسینی مقدم گفت :  در برابر این انتقادات و به‌منظور کنترل نوسان قیمتی و همچنین حفاظت از سیستم بازار، استفاده از سازوکار حراج تک‌قیمتی را برای سهامی که دوباره بازگشایی می‌شوند، پیشنهاد می‌شود.


استفاده از این سازوکار به طور معمول در بورس­های مختلف در راستای کمک به دستیابی به قیمت منصفانه و سهولت در تقابل عرضه و تقاضای بازار و انتشار اطلاعات جدید است.


این سازوکار در کنار برطرف کردن نگرانی فوق، موجب افزایش توانایی بازار در جذب حجم زیاد معاملات بدون ایجاد نوسان شدید در قیمت خواهد شد.


در گذشته
محدودیت‌های فنی سامانه معاملاتی بورس تهران، امکان انجام محاسباتی که اکنون در بسیاری از بورس‌های دنیا معمول شده است، را در کوتاه‌مدت نمی‌داد؛ اما در شرایط کنونی و به یُمن سامانه جدید معاملاتی می­توان با استفاده از حراج تک‌قیمتی فاصله بین قیمت پیشنهادی خرید و فروش را در زمان بازگشایی نماد کاهش داد که به‌تبع آن معاملات با سرعت بیشتر و به روش مقرون به‌‌صرفه‌ای اجرا خواهد شد و هزینه سرمایه‌گذاران نیز کاهش می‌یابد.


استفاده از حراج تک‌قیمتی در بازگشایی مجدد نماد با هدف افزایش سطح تحلیل‌ در قیمت‌گذاری، افزایش حجم معاملات، روان‌سازی معاملات و ایجاد نشاط در بازار است.


ضرورت حراج و مزایای آن


کارشناس معاونت مطالعات اقتصادی و توسعه بازار شرکت بورس
گفت: امروزه حراج تک‌قیمتی به­صورت گسترده در بیشتر بورس­ها به ویژه در بورس­­هایی که از سازوکار توقف معاملات در کنترل نوسان قیمت بهره می­گیرند در تعیین قیمت گشایش استفاده می­شود.


محاسبه دقیق این قیمت برای مشارکت‌کنندگان بازار از اهمیت زیادی برخوردار است. محبوبیت روش حراج در سال‌های اخیر در محاسبه قیمت پایانی و گشایش بسیار افزایش یافته است و به‌طور کلی به روشی بین‌المللی که مورد پذیرش اغلب بازارهاست، تبدیل شده است.


نحوه محاسبه قیمت‌های حاصل از معاملات حراج در بورس‌های جهان بسیار پیچیده است و بورس‌ها به کمک سامانه‌های پیشرفته، این قیمت را محاسبه می‌کنند و در طول زمان روش محاسباتی آن‌ها متناسب با شرایط، به شکل تکامل‌یافته‌ای تغییر پیدا کرده است.


حسینی مقدم افزود : در طول مرحله معاملات پیوسته، زمانی معامله‌ای انجام می‌شود که تطبیق قیمت‌ها صورت پذیرد و در نتیجه در این مرحله، معاملات طی ساعات معاملاتی و در قیمت‌های مختلفی به اجرا در می‌آیند؛ اما در روش حراج، معاملات در یک لحظه اختیاری از زمان و در یک قیمت انجام می‌شوند و همه معاملات در همان قیمت که گفته می‌شود قیمتی است که گردش معاملات را حداکثر می‌کند، تسویه می‌شوند.


از طرفی از آنجاکه قیمت سهام در زمان بازگشایی، معمولاً با افزایش نوسان همراه است و فاصله بین بهترین قیمت پیشنهادی خرید و فروش نیز به‌طور قابل ملاحظه‌ای افزایش می‌یابد، معرفی روش حراج کیفیت قیمت را بهبود می‌بخشد و باعث نزدیک شدن قیمت‌ سهام به ارزش ذاتی آن می‌شود.


بر اساس بررسی‌های صورت گرفته روش فعلی بازگشایی نماد در بورس تهران یک تورش طبیعی در قیمت بازگشایی ایجاد می‌کند که با افزایش نوسان طی معاملات، افزایش می‌یابد؛ که این مساله ضرورت به‌کارگیری استراتژی کامل‌تری را نمایان می‌کند. علاوه بر این نوسان‌پذیری تحت تأثیر سفارش‌های کوچک افزایش می‌یابد که با برگزاری حراج و استفاده از سازوکار محاسبه قیمت بر اساس قیمت واحد و کم شدن تأثیر سفارش‌های کوچک، نوسان‌پذیری کاهش خواهد یافت.


بعد از تعیین قیمت حراج برای اوراق بهادار بر اساس الگوریتم مشخص، همه سفارش‌ها در آن قیمت به اجرا در خواهند ‌آمد؛ در این دوره، سفارش‌های قابل اجرا عبارتند از سفارش‌های فروشی که قیمت پیشنهادی آنها برابر یا کمتر از قیمت حراج و سفارش‌های خریدی که قیمت آنها برابر و یا بیشتر از قیمت حراج است.


در سال‌های اخیر بهره‌گیری از روش حراج به جای روش‌های ساده‌، نتایج مثبتی را برای بورس‌ها در برداشته است و بسیاری از مشارکت‌کنندگان در این بازارها اذعان کرده‌اند که حراج به عمیق­تر کردن بازار کمک می‌کند.


وی مزایای برگزاری حراج 
در روز بازگشایی مجدد نماد برای کشف قیمت را به شرح زیر اعلام کرد :


- عدم امکان دستکاری قیمت در زمان بازگشایی نماد به‌واسطه انجام تعداد معدودی معامله؛ این روش ریسک دستکاری قیمت در را در زمان بازگشایی نماد کاهش می‌دهد.

- در نظرگرفتن تعداد بیشتری از سفارش­ها در فرآیند محاسبه قیمت گشایش.


- دقیق‌تر شدن قیمت‌ها؛ با کم شدن فاصله بین بهترین قیمت پیشنهادی خرید و فروش بدون شک قیمت‌ها دقیق‌تر می‌شوند.


- کاهش استفاده از استراتژی‌های عجولانه در زمان بازگشایی نماد و در نهایت کاهش نوسان در این دقایق.


-
تقویت جریان سفارش؛ که این امر نیز کاهش اثر تک‌تک معاملات بر قیمت را بدنبال دارد.


- افزایش انتشار اطلاعات ناشی از برگزاری حراج از طریق جریان سفارش‌ها در دفتر ثبت سفارش می‌تواند فرآیند کشف قیمت را بهبود بخشد و منجر به کاهش نوسان‌ و در نتیجه ثبات در قیمت‌ها‌ شود.


- کم شدن تفاوت قیمت‌های خرید و فروش و افزایش حجم و میانگین اندازه معاملات.


- فراهم کردن امکان معامله برای سرمایه‌گذاران خرد با سرمایه‌گذاران نهادی؛ در این شرایط ریسک انتخاب نامناسب کاهش می‌یابد.

- رفع عدم توازن سفارش‌ها در زمان بازگشایی مجدد نماد.

- سهولت نسبی در انجام معاملات در زمان حراج نسبت به حالت فعلی.


علاوه بر موارد اشاره شده، حراج سازوکار مناسبی برای افزایش نقدشوندگی فراهم می‌کند و شرایطی را ایجاد می‌کند تا سرمایه‌گذاران بتوانند بدون افزایش هزینه معاملات به قیمت منصفانه دست یابند.


مدت زمان حراج


کارشناس معاونت مطالعات اقتصادی و توسعه بازار شرکت بورس اظهار داشت :
محدوده ایستای قیمت در بورس تهران در سه روز خاص برداشته می­شود که بر اساس آن قیمت سهام آزادانه نوسان خواهد داشت.


این سه روز خاص روز بعد از تقسیم سود (مجمع عمومی عادی سالانه)، روز بعد از افزایش سرمایه (مجمع عمومی فوق‌العاده) و روز بعد از تعدیل سود هر سهم به میزان بیش از 10 درصد است.

پس از روزهای اشاره شده و در زمان بازگشایی، نوسان قابل توجهی در قیمت سهام دیده می­شود که همواره با انتقاداتی روبرو است. به منظور کاهش نوسان و افزایش حجم معاملات، برگزاری "حراج" در زمان بازگشایی توصیه می­شود.


سفارش­های مجاز در دوره حراج


حسینی مقدم تصریح کرد : حراج‌ها به عنوان سازوکاری برای تعیین قیمت بیش‌ترین استفاده و محبوبیت را در بورس‌های سراسر دنیا دارند و برای انواع زیادی از سفارش‌ها مجاز هستند. بسیاری از بورس‌ها محدودیت‌هایی را از نظر نوع سفارش‌ها در مرحله حراج وضع می‌کنند. حتی بسیاری از بورس‌ها محدودیت‌هایی را در روش اجرای سفارش‌ها در حراج ایجاد می‌کنند. همچنین در برخی از بورس‌ها سفارش‌های خاصی وجود دارد که منحصر به همان بورس است که برای تسهیل فرآیند حراج طراحی شده است.


به عنوان مثال بورس استرالیا سفارش‌های محدود، سفارش بازار و سفارش در بهترین شرایط را در مرحله حراج می‌پذیرد. بورس هنگ‌کنگ سفارش‌های محدود و سفارش بازار در زمان بازگشایی را در حراج می‌پذیرد و سفارش‌های محدودی که در حراج اجرا نشود در سامانه معاملات باقی خواهند ماند. در بورس سنگاپور تنها سفارش‌های محدود مجاز است و سفارش‌های مخفی در حراج وارد نخواهد شد. بورس آلمان نظیر بسیاری از بورس‌های اروپایی همه سفارش‌ها را برای حراج مجاز می‌دانند. گروه بورس تورنتو از یک نوع سفارش به نام سفارش محدود در بهترین قیمت در حراج استفاده می‌کند. سفارش بازار نیز تنها در دقایق پایانی حراج در این بورس مورد استفاده قرار می‌گیرد.


در روش حراج پیشنهادی سفارش‌ها می‌توانند وارد، اصلاح و یا حذف شوند. هم‌چنین امکان انتقال سفارش‌هایی که طی روزهای معاملاتی گذشته وارد سامانه شده‌اند، به مرحله حراج پیشنهادی وجود دارد. چنان‌چه سرمایه‌گذاری نخواهد سفارش وی به حراج منتقل شود، به‌سادگی می‌تواند با تعیین محل سفارش یا حذف آن به خواسته خود برسد.


علاوه بر این در جلسه حراج، سفارش‌های بازار مربوط به دوره حراج و سفارش‌های محدود مربوط به دوره حراج
می‌توانند وارد سامانه معاملاتی شوند؛ اجرای سفارش‌های بازار نسبت به سفارش‌های محدود در اولویت قرار دارند.


میزان شفافیت دفتر ثبت سفارش در دوره حراج


کارشناس معاونت مطالعات اقتصادی و توسعه بازار شرکت بورس
گفت : میزان شفافیت دفتر ثبت سفارش در مرحله حراج در بورس‌های مختلف متفاوت است. شفافیت دفتر ثبت سفارش در مرحله حراج عمده بورس‌های آسیایی کمی کمتر از مرحله پیوسته معاملات است و حتی در برخی از بورس‌ها دفتر ثبت سفارش برای سرمایه‌گذاران کاملا مخفی است و تنها قیمت و حجم تعادلی هر لحظه محاسبه و اعلام می‌شود. در بورس‌های اروپایی و شمال آمریکا نیز همه دفتر ثبت سفارش در مرحله سفارش‌گیری حراج باز و برای همه سرمایه‌گذاران قابل مشاهده است. جدول زیر شفافیت مرحله حراج را در بورس‌های مختلف نشان می‌دهد:


جدول: میزان شفافیت دفتر ثبت سفارش در دوره حراج در بورس‌های مختلف

بورس

میزان نمایش

دفتر ثبت سفارش

نمایش قیمت تعادلی

نمایش حجم تعادلی

بورس استرالیا

همه دفتر

ü

-

بورس هنگ‌کنگ

5 سفارش بهتر

ü

ü

بورس کره

بهترین سفارش

ü

ü

بورس سنگاپور

همه دفتر

-

-

بورس ژاپن

- *

ü

ü

بورس تایوان

-

ü

-

بورس نیویورک

همه دفتر

ü

-

بورس ایتالیا

-

ü

ü

بورس آلمان

-

ü

ü

بورس لندن

همه دفتر

ü

-

بورس سوئیس

-

ü

ü

* : دفتر ثبت سفارش برای همه سرمایه‌گذاران مخفی است.


با توجه به تجربیات بورس‌های مختلف و به منظور افزایش درجه تحلیل در قیمت‌گذاری اوراق بهادار، شفافیت کمتر مرحله سفارش‌گذاری به عمق بیشتر بازار کمک می‌کند.