بورس (زندان جذاب نقدینگی)
این یک وبلاگ آموزشی درباره آشنایی با بازارهای مالی و به ویژه بازار اوراق بهادار یا بورس است. هر یک از بازدید کنندگان حتی می توانند در قالب سوال طرح موضوع نمایند و در اولین فرصت مطالب مورد نیاز آموزشی در این خصوص در همین وبلاگ ارایه خواهد شد.
صفحات وبلاگ
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: سید روح الله حسینی مقدم - ۱۳۸۸/٤/۳٠

پس از بررسی تجربه بورس‌ها و نتایج پژوهش‌های مختلف و دریافت نظرات کارشناسان بازار سرمایه و کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار در کنار چارچوب پیشنهادی ارایه شده در گزارش تدوین استرتژی‌های بلندمدت در بورس اوراق بهادار تهران، پیشنهاد زیر برای اجرا در بورس تهران که ترکیبی از راهکارهای پیشنهادی است، ارایه می‌شود.


حراج پایانی


توصیه می‌شود برای تعیین قیمت پایانی برای تمام اوراق بهادار قابل معامله در بورس به جای استفاده از حجم مبنا، حراج به‌کار گرفته خواهد شد. نحوه محاسبه قیمت پایانی در حراج بر اساس همان الگوریتمی است که در حال حاضر برای محاسبه قیمت آغازین استفاده می‌شود.


توقف بازار

از آنجاکه فدراسیون جهانی بورس‌ها بدنبال بحران مالی جهانی از همه بورس‌های عضو درخواست کرد تا از رویه‌های هماهنگی در توقف کل بازار استفاده کنند، در شرایطی‌که شاخص اصلی بورس تهران به میزان بیش از 10 درصد طی یک روز معاملاتی نوسان داشته باشد، توقف کل بازار پیشنهاد می‌شود. تشخیص مدت زمان توقف با هیات مدیره بورس خواهد بود. همچنین،

-        هرگاه رویداد پیش‌بینی نشده‌ای مانند نقص در سیستم معاملات، زلزله و غیره روی دهد کل معاملات بازار تا برقراری شرایط عادی متوقف خواهد شد.


-        اگر ناظر، متوجه دستکاری یا تقلب در معاملات شود، نماد سهم به مدت یک‌ساعت متوقف و پس از بررسی و اطلاع‌رسانی توسط وی، حراج 5 تا 15 دقیقه‌ای با دامنه‌ی نوسان 10 درصدی برگزار می‌شود.


از مزایای این روش می‌توان به ایجاد فضایی شفاف‌تر برای انجام معاملات سرمایه‌گذاران اشاره کرد که در حال بسیاری از بورس‌های دنیا این روش را برگزیده‌اند.

 

حراج بعد از بازگشایی مجدد نماد


علاوه بر این پیشنهاد می‌شود برای بازگشایی نمادهای متوقف، از حراج 15 دقیقه‌ای استفاده شود و سپس پس از تعیین قیمت در حراج، معاملات در دامنه نوسان بازار ادامه یابد. در صورتی‌که هیچ سفارشی طی حراج وارد سامانه نشود، سیستم بطور خودکار قیمت پایانی جلسه معاملاتی قبل را به عنوان قیمت جدید اعلام خواهد کرد. رعایت دامنه نوسان در مورد برگزاری حراج همانند شرایط فعلی است؛ بدین معنی که برای سهامی که در حال حاضر بعد از بازگشایی بدون دامنه نوسان هستند، حراج بدون دامنه نوسان و برای سایر بازگشایی‌ها حراج در دامنه نوسان بازار برگزار خواهد شد.

دامنه نوسان

در پی ترکیب راهکارهای رایج در بورس‌های مورد بررسی، به‌ویژه بورس‌های با وضعیت مشابه، سازوکار مرحله‌ای زیر برای دامنه نوسان پیشنهاد می‌شود:


مرحله اول: استفاده از دو دامنه نوسان

 در این سازوکار استفاده از دو دامنه متفاوت برای دوره حراج گشایش و مرحله معاملاتی پیوسته توصیه می‌شود که در این حالت، در مرحله پیش از گشایش دامنه نوسان نسبت قیمت پایانی روز معاملاتی گذشته 5 درصد و در مرحله پیوسته دامنه نوسان نسبت به قیمت گشایش روز معاملاتی جاری 3 درصد خواهد بود. دامنه نوسان بزرگتر در مرحله حراج گشایش امکان کشف ساده‌تر قیمت را به مشارکت‌کنندگان بازار می‌دهد و با دامنه نوسان محدود در مرحله پیوسته امکان کنترل بازار توسط مسوولان بورس وجود خواهد داشت. مدت زمان استفاده از این سازوکار ( که پیشنهاد می‌شود تا پایان سال ادامه داشته باشد) به تشخیص هیات مدیره بورس خواهد بود.


مرحله دوم: استفاده از دامنه پویا و ایستا

در این مرحله برای معاملات پیوسته می‌توان از دامنه پویا ( حداکثر تغییرات مجاز از معامله‌ای به معامله‌ دیگر) استفاده کرد. در این روش تغییرات قیمت یک ورقه بهادار از معامله‌ای به معامله‌ی دیگر بصورت جدول شماره 1 محدود می‌شود و دامنه‌ی نوسان ثابت روزانه نیز به 7 درصد نسبت به قیمت پایانی روز گذشته افزایش خواهد یافت. این روش به سهام شرکت‌هایی که از تعداد زیاد معاملات برخوردار هستند، امکان افزایش یا کاهش قیمت بیشتر را می‌دهد؛ اما برای شرکت‌های که از معامله چندانی برخوردار نیستند، امکان تغییرات قیمت زیاد را فراهم نمی‌کند.


در خصوص میزان تغییرات قیمت از معامله‌ای به معامله دیگر می‌توان از رویه زیر استفاده کرد:

جدول 1: تغییرات مجاز قیمت از معامله‌ای به معامله دیگر

محدوده قیمت سهام (ریال)

تغییرات مجاز (ریال)

تا

1,000

1

بیش از

1,000

تا

2,000

2

بیش از

2,000

تا

3,000

3

بیش از

3,000

تا

5,000

5

بیش از

5,000

تا

8,000

10

بیش از

8,000

تا

10,000

15

بیش از

10,000

تا

15,000

25

بیش از

15000

30

 

همانطور که مشاهده می‌شود نوسان ورقه بهادار 1500 ریالی از معامله‌ای تا معامله دیگر حداکثر 2 ریال است. به منظور ساده‌تر کردن جدول فوق می‌توان از تعداد سطوح قیمتی کمتری بهره گرفت.


به هر حال براساس روش فوق، قیمت یک سهم تنها به میزان مشخصی نسبت به آخرین معامله انجام شده نوسان خواهد داشت. در صورت بروز تجمع خرید و فروش و عدم معامله نیز می‌توان از دو فرآیند زیر استفاده کرد.


-      فرآیند اول استفاده از حراج کوتاه‌مدت است، که در این روش مانند دوره‌ی پیش از گشایش به سرمایه‌گذاران اجازه ورود سفارش برای کشف قیمت در شرایط بدون دامنه نوسان (یا تا سطح دامنه نوسان روزانه تعیین شده مثلاً 10 درصد) داده می‌شود. این دوره می‌تواند بین 5 تا 25 دقیقه متغیر باشد.

-      در فرآیند دوم می‌توان میزان تغییرات مجاز قیمت از معامله‌ای به معامله ‌دیگر را بعد از مدت زمان مشخصی که معامله صورت نگرفته است مثلاً بین 5 تا 15 دقیقه، دو تا سه برابر کرد. حداقل حجم ورقه‌ بهادار برای هر معامله نیز 100 سهم است.


هر چند این روش سازوکاری پیشرفته و پویا محسوب می‌شود، اما نیازمند نظارت دقیق مسوولان بورس و سازمان در جلوگیری از دستکاری قیمت توسط معامله‌گران است.

 

مرحله سوم: استفاده از سازوکار توقف نماد همراه با دامنه نوسان ده درصدی

دامنه نوسان در همه مراحل بازار 10 درصد نسبت به قیمت پایانی روز معاملاتی گذشته است؛ در این مرحله از توقف معاملات ورقه بهادار در شرایط زیر نیز استفاده خواهد شد. 


در این حالت، چنان‌چه یک ورقه بهادار طی سه روز معاملاتی سطوح حداکثری دامنه نوسان را تجربه کند، نماد آن ورقه بهادار به مدت یک ساعت به منظور اطلاع‌رسانی به بازار متوقف شده و در هر حال چه از طرف شرکت اطلاعات جدید ارایه شود یا خیر، حراج 5 تا 15 دقیقه‌ای با دامنه نوسان 10 درصدی برای آن ورقه بهادار برگزار شده و بعد از آن معاملات آن به‌صورت معمول ادامه خواهد یافت. اگر این اتفاق در یک ساعت پایانی معاملات صورت گیرد، نیاز به برگزاری حراج نخواهد بود.


 




نویسنده: سید روح الله حسینی مقدم - ۱۳۸۸/٤/٢۳

تجربه بورس تهران

ماده 34 قانون بازار اوراق بهادار (1384) فعالیت بازارگردانی را در بورس اوراق بهادار تهران مجاز شناخته و بر همین اساس در تیرماه 1387 دستورالعمل فعالیت بازارگردانی به تصویب هیأت مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار رسید؛ اما از سال‌های گذشته زمینه حضور و فعالیت بازارگردانان فراهم بود. در ابتدای امر با توجه به شرایط حاکم بر بازار اوراق بهادار، رفتار و فعالیت این گروه با انتقادهای زیادی همراه شد، هر چند این گروه توانست نقدشوندگی را برای اوراق بهادار فراهم کند اما باعث شد بسیاری از سرمایه‌گذاران به این مقوله خوش بین نباشند. در دوره‌ای هم بازارساز حمایتی که نقش جلوگیری از کاهش قیمت را داشت و با حرکت در خلاف جریان بازار اقدام به خرید اوراق بهادار می‌کرد، در بورس تهران فعالیت کرد  و بسیاری از کارشناسان معتقدند که فعالیت این گروه تأثیر نامناسبی در اذهان عمومی سرمایه‌گذاران در بازار داشته است؛ هر چند مطالعات صورت گرفته در این زمینه نیز حکایت از آن دارد که آنها توانسته‌اند در فراهم‌کردن نقدشوندگی برای سرمایه‌گذاران موفق باشند. دستورالعمل جدید بازارگردانی که در سال 1387 به تصویب سازمان بورس و اوراق بهادار رسید شاید بتواند نواقص گذشته را جبران و زمینه فعالیت مناسب بازارگردانان و کسب سود توسط این بنگاه‌ها را فراهم کند.

پس از ابلاغ دستورالعمل جدید فعالیت بازارگردانی تاکنون هیچ گروهی برای بازارگردانی اعلام آمادگی نکرده است که شاید تجربه نامناسب گذشته و هم‌چنین عدم مسؤولیت‌پذیری سهامداران عمده و مدیران شرکت‌های بورس در قبال سهامداران شرکت دلیل این امر باشد. این در حالیست که بورس اوراق بهادار تهران براساس دستورالعمل پذیرش، شرکت‌های حاضر در بازار دوم را به داشتن حداقل یک بازارگردان ملزم کرده است.

به‌نظر می‌رسد با اصلاحاتی در مقررات فعلی فعالیت بازارگردان و هم‌چنین اعطای امتیازات بیش‌تر به آن‌ها بتوان زمینه‌ی فعالیت این گروه را در بورس تهران فراهم کرد. در این راستا موارد زیر پیشنهاد می‌شود:

ماده 5 دستورالعمل  ß "حداقل سرمایه ثبت شده و سایر شرایط متقاضی برای دریافت مجوز بازارگردان توسط هیأت مدیره سازمان بورس اوراق بهادار تعیین می‌شود".

اعطای مجوز بازارگردان در حوزه اختیارات بورس و مقام ناظر است. اما در این ماده سایر شرایط برای دریافت مجوز بصورت شفاف بیان نشده است. از طرفی بحث حداقل سرمایه ثبت شده امکان حضور شرکت‌های سرمایه‌گذاری کوچک یا سرمایه‌گذاران حقوقی کوچک که قصد فعالیت بازارگردانی به‌صورت رسمی را دارند، فراهم نمی‌کنند.

ماده 9 بند الف ß  "بازارگردان موظف است که سفارش‌های خرید و فروش را در دامنه مجاز نوسان به بازار ارایه کند".

در این ماده در مورد میزان دامنه نوسان قیمت طی یک روز معاملاتی بحث نشده است.

ماده 9 بند ب ß "تفاوت بین کم‌ترین قیمت خرید در سفارش‌ خرید و بیش‌ترین قیمت فروش در سفارش فروش باید حداکثر برابر دامنه مظنه باشد."

عبارت صحیح بدین صورت است: تفاوت بین بیش‌ترین قیمت خرید در سفارش خرید و کم‌ترین قیمت فروش در سفارش فروش باید حداکثر برابر دامنه مظنه باشد.

ماده 10 دستورالعمل ß "در طول مدت بازارگردانی، حداقل موجودی اوراق بهادار در کد بازارگردان در هر فاصله زمانی ده روزه نباید از 5 برابر حداقل معاملات روزانه کم‌تر باشد".

"حداقل معاملات روزانه" بزرگ‌ترین محدودیتی است که در این دستورالعمل وجود دارد. اگر این فرض را بپذیریم که بازارگردان یک بنگاه اقتصادی است و از انجام معامله در بازار، هزینه‌های خود را پوشش می‌دهد، نباید شرط حداقل معاملات روزانه را برای بازارگردان، آن هم در شرایطی که محدوده نوسان قیمت در بازار وجود دارد، وجود داشته باشد. از طرفی می‌توان با امتیازات خاص که در سایر بورس‌ها به بازارگردان‌ها داده می‌شود، نظیر شریک کردن آن‌ها در بخشی از کارمزد معاملات بورس، آن‌ها را به انجام معامله بیش‌تر ترغیب کرد. از طرفی داشتن موجودی سهم و موجودی نقد، به میزان کافی، در زمره تعهدات کارگزاران و شرکت سپرده‌گذاری برای تسویه وجوه و پایاپای اوراق بهادار است که پیش‌بینی لازم و نظارت مستمر در این حوزه وجود دارد.

ماده 11 دستورالعمل ß "بورس در پایگاه الکترونیکی رسمی خود از متقاضیات برای ارایه تقاضای بازارگردان اوراق بهادار مورد نظر خود " در موقع مقتضی" دعوت می‌کنند".

بورس باید همواره پذیرای حضور بازارگردان در بورس باشد. دعوت به حضور آن‌ها در شرایط خاص خود یک علامت به بازار است که نقدشوندگی در بازار کاهش یافته و امکان تطبیق سفارش‌ها به آسانی وجود ندارد؛ در نتیجه به همین دلیل ممکن است برخی از سرمایه‌گذاران استراتژی سرمایه‌گذاری خود را تغییر دهند. از طرفی بازارگردان‌ها با شناسایی شرایط بازار خود اقدام به ارایه درخواست خواهند کرد، زیرا به‌دنبال کسب درآمد در بازار هستند. به همین ترتیب تبصره 1 این ماده موضوعیت ندارد.

تبصره 2 ماده 11 دستورالعمل ß "از روز شروع بازارگردانی، دامنه نوسان قیمت جایگزین دامنه نوسان قیمت قبل می‌شود".

این تبصره شفاف نیست. بر اساس این تبصره نمی‌توان به این نتیجه رسید که دامنه نوسان جدید چگونه خواهد بود، اما آن‌چه مسلم است بازارگردن در دامنه نوسان محدود قادر به فعالیت هوشیارانه نخواهد بود.

·     توصیه به بازارگردان‌ها:

         استفاده از سفارش‌های پنهان و آشکار (lce berg)

در این نوع از سفارش‌ها، تنها بخش کوچکی از کل سفارش بازارگردان به بازار نمایش داده می‌شود و به محض انجام معامله آن بخش آشکار، بخش دیگری از سفارش پنهان برای بازار آشکار می‌گردد. این نوع سفارش حضور و موضع بازارگردان را برای بازار شفاف نمی‌کنند.

        استفاده از سفارش‌های مختلف

رویه‌ای که در گذشته توسط بازارگردان‌ها در بورس تهران به‌کار گرفته می‌شد، ارایه یک سفارش محدود خرید و فروش در بازار با حجم تعهد شده بود؛ اما بازارگردان‌ها می‌توانند، تعهدات خود را به‌صورت مرحله‌ای انجام دهند و آن‌چنان‌که در دستورالعمل پیش‌بینی شده است در فاصله‌های زمانی مشخص سفارش‌های خود را بروز یا به هنگام کنند. این سفارش به بازارگردان در مواجهه با سرمایه‌گذاران حقوقی نیز قدرت انعطاف‌پذیری بیش‌تری می‌دهد. 

        بهره‌مندی از سایر ابزارها برای پوشش ریسک

در بورس‌های دیگر، بازارگردان‌ها به کمک ابزارهای مشتق، خود در مقابل نوسان قیمت پوشش می‌دهند. و به محض خرید اوراق بهادار اقدام به خرید و فروش قراردادهای اختیار مربوط به آن سهم می‌نماید هم‌چنین با بهره‌گیری از فروش استقراضی در شرایط کاهشی بازار، نیز منتفع می‌شوند.

 

آن‌چنان‌که در این دستورالعمل پیش‌بینی شده است به بازارگردان هر ورقه بهادار یک ایستگاه معاملاتی جداگانه بدون دریافت هزینه واگذار می‌شود. برای تشویق بیش‌تر نظیر سایر بورس‌ها، می‌توان بازارگردان را در کامزد معاملاتی، که یک طرف آن خود بازارگردان است، نیز شریک کرد که در این شرایط انگیزه بازارگردان برای حضور فعال‌تر افزیش خواهد یافت.

هم‌چنین به جای حداقل معاملات روزانه می‌توان از بازارگردان خواست تا در تمام ساعات معاملاتی سفارش خرید و فروش در سامانه داشته باشد؛ چه بسا هیچ معامله‌ای در طی ساعات معاملاتی صورت نگیرد.

علاوه بر این، نباید موضع بازارگردان برای سایر کارگزاران و سرمایه‌گذاران مشخص باشد و از طرفی سطح دسترسی بازارگردان به مشخصات سایر معامله‌گران را بالاتر برد تا بتوانند از استراتژی سایر معامله‌گران در دفتر سفارش‌ها با خبر شوند. در این صورت آنها هم مانند یک سرمایه‌گذار یا کارگزار دیگر بدون داشتن شرایط خاص اقدام به فعالیت در بازار خواهند کرد.

باید توجه داشت که بازارگردان نهاد مالی اثرگذاری در بازارهای اوراق بهادار است و در کنار کسب منفعت برای خود، مزایای بی‌شماری برای بازارها دارند که مهمترین آن فراهم کردن نقدشوندگی برای اوراق بهادار تحت بازارگردانی است. به نظر می‌رسد که با اصلاحات اندک در دستورالعمل جدید بازارگردانی می‌توان از منافع عمده این نهاد در بازار اوراق بهادار تهران نیز استفاده کرد که البته این مساله نیازمند اعتمادسازی نسبت به تجربه‌ی گذشته و فرهنگ‌سازی درباره فعالیت این نهاد مالی است. امید است با حضور بازارگردانان به افزایش کارایی بازار در بلندمدت کمک شایانی شود.

 




نویسنده: سید روح الله حسینی مقدم - ۱۳۸۸/٤/٢۳

بررسی تطبیقی تعهدات بازارگردان‌ در سایر بورس‌ها

 و پیشنهاد اصلاح برخی از مواد دستورالعمل فعالیت بازارگردان

در بورس اوراق بهادارتهران

 

بازارگردان

یکی از مباحث جدید مطرح شده در بازار سهام ایران، بهره‌گیری از عملیات بازارگردانی در معاملات اوراق بهادار است. اما عدم موفقیت این راهکار در برآورده کردن انتظارات، بحث‌هایی را درباره واکاوی علت این ناکامی و به تبع آن ارائه راهکارهایی برای برطرف کردن موانع پیش رو ایجاد کرده است. لازم به ذکر است که برای بهره‌مندی از مزایای بازارگردان‌ها باید اشکالات ساختاری برطرف و زیرساخت‌های مناسب ایجاد شود. با توجه به‌ این‌که در بازارهای سهام گروههای مختلفی فعال هستند و به تناسب نقش و ماهیت خود، هر کدام دارای کارکردهای خاصی هستند، در این قسمت به معرفی مختصر بازارگردان و اهمیت این نهاد مالی و در نهایت تأثیر آن بر نقدشوندگی پرداخته می‌شود.

بنا به تعریف بازارگردان عهده‌دار حفظ ثبات و سلامت بازار سرمایه و به حداقل رساندن نوسان قیمت اوراق بهادار مورد معامله در بازار هستند. این قبیل واسطه‌های مالی در مواردی‌که به طور موقت تعادل عرضه و تقاضا مختل شود، با حضور مستمر در بازار، تعادل دوباره بازار را فراهم می‌آورند و بدین ترتیب از ایجاد نوسان شدید جلوگیری می‌کنند. از آن‌جا که حفظ ثبات و وجود روند حرکتی منسجم، لازمه کاهش ریسک و اعتماد سرمایه‌گذاران به بازار است، اهمیت فعالیت بازارگردان انکارناپذیر است.

همچنین بازارگردان برای هر اوراق بهاداری قیمت خرید و فروش تعیین می‌کند و اگر در آن قیمت‌ها خریدار و فروشنده وجود داشته باشد، بلافاصله از حساب خودش این خرید و فروش را انجام می‌دهد. به عبارتی، نقش اصلی بازارگردان آن است که نقدشوندگی بازار را برای اوراق بهادار خاصی که به بازارگردانی آن مشغول است، تأمین کند. هنگامی‌که بازارگردان، سهم یا اوراق بهادار خاصی را بازارگردانی می‌کند، به او عنوان بازارگردان‌ویژه نیز اطلاق می‌شود. بازارگردان ویژه عضو بورس است و برای اوراق بهادار ویژه‌ای که در بازار معامله می‌شود، بازارسازی می‌کند  و برای انجام این کار، از آن ورقه‌ی بهادار موجودی نگه می‌دارد و همواره آماده خرید و فروش آن ورقه بهادار است و آماده است بازار منظمی را برای آن حفظ کند. چنین موسسه‌ای می‌تواند شخصی، تضامنی، شرکت سهامی و یا یک هلدینگ باشد.

یک بازارگردان یا بازارگردان ویژه به تنظیم جریان سفارش و قیمت‌ها مشغول است. (بعنوان مثال زمانی‌که انبوه سفارش‌های فروش وجود دارد، بازارگردان بازار متعهد به خرید سهام برای تثبیت قیمت‌هاست.) اما از آنجا‌ که متخصصان بازار یا بازارگردان‌های انفرادی برای انجام وظایف خود به میزان قابل توجهی سرمایه نیاز دارند، در اغلب موارد تحت پوشش شرکت‌ها سازماندهی می‌شوند.

 

نقش و اهمیت بازارگردان

در بورس اوراق بهادار، نیروهای عرضه و تقاضا، بازار را به سمت قیمت تعادلی هدایت می‌کنند. در شرایطی‌که سفارش‌های خرید بیشتر از فروش باشد، قیمت سهام افزایش می‌یابد و هرچه این شکاف بیشتر شود، سرعت افزایش قیمت، فزونی می‌یابد و بدیهی است در شرایطی‌که سفارش‌های فروش بیشتر از خرید باشد، عکس این فرآیند روی می‌دهد. حال در شرایطی‌که شکاف عرضه و تقاضا زیاد باشد و منجر به تغییرات شدید قیمت شود، شوک روانی حاصل از این فرآیند تغییرات را تشدید خواهد کرد و ممکن است به تغییرات بسیار شدیدتر منجر شود.

از سوی دیگر، در مواردی ممکن است سهام برخی از شرکت‌ها  معامله نشود و نقدشوندگی آنها حتی به صفر کاهش یابد. در چنین شرایطی، خریدار وادار به خرید سهام مزبور در قیمتی بسیار بالاتر از ارزش واقعی  و یک فروشنده مجبور به فروش سهام مذکور در قیمتی بسیار پایین‌تر از ارزش واقعی آن می‌شود. بازارگردانان در چنین شرایطی می‌توانند کمک موثری برای بازار باشند.

 

;} -->

وظایف و عملکرد بازارگردان

مسوولان بورس اوراق بهادار با فراهم کردن زمینه فعالیت بازارگردان، نابرابری‌های موقت عرضه و تقاضای سهام را کاهش می‌دهند. بازارگردان با خرید و فروش سهام، نقدشوندگی آن را افزایش می‌دهد و افزون بر متعادل کردن عرضه و تقاضا، از بروز نوسان قیمتی نامتعارف جلوگیری می‌کند. بازارگردان در انجام معاملات سهام همواره با سه قید زیر روبروست:

-        حداکثر دامنه مظنه[1] (دامنک): بیشترین فاصله میان قیمت پیشنهادی خرید و قیمت فروش اوراق بهادار که بازارگردان موظف است در آن به دادوستد سهم بپردازد.

-        حداقل حجم سفارش: حداقل تعداد سهامی که بازارگردان موظف است در هر سفارش عرضه یا تقاضا کند.

-        مدت حضور: زمانی است که بازارگردان موظف به وارد کردن سفارش خود به سامانه معاملاتی است.

محدودیت‌های سه‌گانه بالا همگی در راستای ثبات و نقدشوندگی بازار وضع می‌شوند. تعیین بیشترین دامنه مظنه، نوسان بازار سهام را محدود می‌کند؛ علاوه بر این بازارگردان را از تفاوت قیمت خرید و فروش منتفع می‌سازد. کمترین حجم سفارش که بازارگردان موظف به رعایت آن در هر سفارش است، علاوه بر حفظ نقدشوندگی سهام، قدرت تاثیرگذاری وی بر بازار را نیز تامین خواهد کرد. از سوی دیگر، مدت حضور در بازار و ارائه سفارش نیز اهمیت فراوانی در دستیابی به اهداف تعیین شده برای بازارگردان دارد. بدیهی است، بازارگردانی که حداکثر دامنه مظنه کوچکتر، حداقل حجم سفارش بیشتر و فواصل زمانی کوتاه‌تری ( مدت حضور بیشتر) برای انجام سفارش‌های خود داشته باشد، از کارآیی بیشتری برخوردار است.

بازارگردان‌ها در راستای انجام تعهد خود مبنی بر کمک به ایجاد بازاری منظم، منصفانه[] و پیوسته[ و جلوگیری از ایجاد صف‌های طولانی خرید و فروش، از نوسان‌های[] شدید قیمت سهام جلوگیری کرده و زمینه‌ی تسریع در انجام سفارش‌ها را فراهم می‌کنند. این نهاد در اجرای تعهدات خود، در زمان فزونی تقاضا و کمبود عرضه ملزم به عرضه موجودی سهام خود است. به‌همین خاطر مجبور به نگهداری میزانی از سهام شرکت ( موجودی سهام[]) است که بازارگردانی آن را تعهد است. همچنین در زمان کمبود تقاضا و مازاد عرضه نیز باید از موجودی نقد خود استفاده و به خرید سهام عرضه شده اقدام کند. البته باید به این نکته اشاره کرد که مکانیزم بازار و نیروهای عرضه و تقاضا مشخص‌‌کننده قیمت و جهت تغییرات قیمت هستند و بازارگردان بدون این‌که باعث ایجاد نوسان‌ شدید در قیمت سهام شود زمینه افزایش و کاهش قیمت سهام متناسب با حجم عرضه و تقاضا را فراهم می‌کند.

در همه بورس‌های آمریکای شمالی و تقریبا همه بورس‌های اروپایی بازارگردان‌ها با عناوین و وظایف مختلف فعالیت می‌کنند. بازارگردان، مدیران متعهد، فراهم‌کنندگان نقدینگی، معامله‌گران ثبت شده، حامیان شناخته شده و بازارگردان ویژه از آن جمله هستند. حتی در برخی بورس بازارگردانان تنها در دوره یا مرحله خاصی از معاملات فعال هستند. به عنوان مثال در یورونکست فراهم‌کنندگان دایمی، فراهم‌کنندگان نقدشوندگی شرایط نوسانی و فراهم‌کنندگان نقدشوندگی حراج به چشم می‌خورد. به عنوان مثال فراهم‌کنندگان دایمی موظف به ارایه مظنه دو طرفه در ساعات معاملات پیوسته و همچنین بعد از حراج بین روزی[] که بدلیل کنترل نوسان برگزار می‌شود، است. همچنین فراهم‌کنندگان نقدشوندگی حراج موظف به ارایه جریان سفارش دو طرفه در ساعات پیش از گشایش هستند.

از این‌رو در بورس‌های مختلف بازارگردانان ملزم به اجرای استانداردها و الزامات خاصی هستند. به عنوان مثال در بورس نیویورک بازارگردانان ویژه تعهد به انجام موارد زیر دارند:

-        مدیریت دفتر ثبت سفارش؛

-        کمک به حفظ  نظم، کارایی، انصاف و رقابت در بازار؛

-        هدایت حراج آغازین؛

-        فعالیت به‌عنوان نماینده و تسهیل‌کننده معاملات؛

-        تأمین نقدشوندگی و در صورت لزوم تصحیح عدم تعادل در سفارش‌ها و ایجاد تعادل در قیمت‌ها (تثبیت قیمت‌ها)؛

-        پیروی از مقررات مدیریت سفارش‌ها که توسط کمیسیون بورس و اوراق بهادار تعیین شده؛ و

-        انجام معامله در حداقل حجم سفارش.

همچنین در بورس آلمان که این نقش برعهده حامیان مجاز است، باید الزامات زیر برآورده شود:

-        مشارکت در حراج و سازوکارهای کنترل نوسان قیمت از طریق مظنه‌گذاری در دفتر ثبت سفارش ظرف کم‌تر از 60 ثانیه پس از شروع مرحله حراج. آن‌ها باید مظنه پیشنهادی را تا تعیین قیمت نگهداری کنند ولی می‌توانند حجم و قیمت مظنه خود را تغییر دهند.

-        پیروی از مقررات مربوط به حداکثر فاصله قیمتی بین مظنه خرید و فروش و حداقل حجم مظنه بسته به میزان نقدشوندگی سهام؛

-        پاسخگویی به درخواست مظنه ظرف 120 ثانیه؛

-        مشارکت در 90 درصد از تمامی حراج‌های منظم شامل حراج‌های آغازین؛

-        مشارکت در 80 درصد از تمامی سازوکارهای کنترل نوسان قیمتی. در این راستا آنها اختیار ارایه مظنه در صورت درخواست کارگزار را دارند.

جدول زیر الزامات فعالیت بازارگردانان را در بورس‌های مختلف نشان می‌دهد:

فعالیت بازارگردانان در بورس‌های مختلف

بورس

الزامات

تورنتو

(معامله‌گران ثبت شده[1])

-         تأمین نقدشوندگی؛

-         ارایه مظنه‌های پیشنهادی خرید و فروش در صورتی‌که مظنه دیگری در دفتر ثبت سفارش نباشد؛

-         مدیریت حراج آغازین؛

-         انجام معامله در حداقل حجم سفارش؛

ایتالیا

(بازارگردان ویژه[2])

-         تأمین نقدشوندگی؛

-          ارایه مستمر مظنه‌های پیشنهادی خرید و فروش تا زمانی که الزامات برآورده شوند؛

-          برآورده‌سازی الزامات حداقل حجم سفارش و حداکثر فاصله قیمتی بین مظنه‌های پیشنهادی خرید و فروش (دامنک)؛

-          تهیه و ارایه گزارش‌های پژوهشی و ملاقات با مدیریت شرکت؛

-          مدیریت دفتر ثبت سفارش سرمایه‌گذاران نهادی (فقط متخصصان جدید بازار)؛

استکهلم

(تامین‌کنندگان نقدشوندگی[3])

-         تأمین‌کنندگان نقدشوندگی اکنون در 13 اوراق بهادار پذیرفته شده در بورس استکهلم فعالیت می‌کنند. آنها باید تضمین دهند که قیمت‌های خرید و فروش در سهام شرکت‌های مورد بازارگردانی به‌طور پیوسته در دسترس باشند.

سوئیس

(بازارگردان[4])

-         باید تضمین کنند که برای حداقل 80 درصد از روزهای معاملاتی، فاصله بین قیمت پیشنهادی خرید و فروش سهام ارائه شده کمتر از 3 درصد میانگین کل شکاف‌ بین قیمت پیشنهادی خرید و فروش ارائه شده در طول روز معاملاتی باشد؛

-          مجاز به مظنه‌گذاری با شکاف قیمتی بیش از 3 درصد میانگین کل شکاف‌ بین قیمت پیشنهادی خرید و فروش در طول روز معاملاتی نیستند.

Virt-x

(تامین کنندگان نقدشوندگی)

-         تأمین نقدشوندگی در طول ساعات عادی معاملاتی؛

-          ارائه مستمر مظنه‌های خرید و فروش.

نزدک اروپا

(بازارگردانان)

-         تأمین نقدشوندگی به منظور کمک به روان‌سازی عملیات بازار؛

-         ارایه مستمر مظنه‌های خرید و فروش؛

-         ارائه مظنه‌ها در حداقل حجم مظنه، 2500 سهم از اوراق بهاداری که در شاخص سهام مرغوب نباشد یا 5000 سهم از اوراق بهاداری که در یک شاخص سهام مرغوب باشد؛

-         به‌کارگیری سیستم خودکار به‌روز رسانی مظنه‌ها؛

-         ارائه شرایط تسویه استاندارد T+3 و تسویه نقدی بر حسب نرخ روزانه سهام.

لندن

(مدیران متعهد[5])

-         مدیر متعهد باید مظنه‌های قیمتی دوطرفه (سفارش‌های مدیران متعهد شده) را همواره در دوره مظنه‌گذاری الزامی از 8:15 صبح تا 4 بعدازظهر ارایه کند؛

-         ارایه سفارش‌ها در حداقل حجم سفارش و حداکثر شکاف بین قیمت پیشنهادی خرید و فروش؛ الزام حداکثر شکاف قیمتی صرفاً زمانی به کار گرفته می‌شود که یک مدیر متعهد قیمت‌های یک ورقه بهادار را نمایش دهد. در صورتی‌که بیش از یک مدیر اقدام به نمایش قیمت‌ها کنند، آن‌گاه این قانون به‌کار گرفته نمی‌شود. الزام حداکثر شکاف بین قیمت پیشنهادی خرید و فروش بر اساس میزان نقدشوندگی اوراق بهادار خاصی تعیین می‌شود؛

-         در طول دوره مظنه‌گذاری الزامی، در صورتی‌که مظنه‌ای به‌صورت کامل یا بخشی به اجرا درآید و این امر موجب شود که مقدار سهام باقیمانده کم‌تر از حداقل حجم سفارش شود، آن‌گاه، مدیر متعهد باید ظرف 2 دقیقه سفارش را به میزان حداقل حجم مجاز برساند؛

-         در صورتی‌که مدیر متعهد بخواهد مظنه‌ها را خارج از دوره مظنه‌گذاری الزامی تعیین شده ارائه کند، باید منطبق بر قوانین اشاره شده باشد.

لندن

(بازارگردان)

-         یک بازارگردان با اندازه عادی باید قیمت‌های دوطرفه را در حجمی که کم‌تر از حجم عادی بازار نباشد (میانگین حجم معاملات روزانه ورقه بهادار) ارائه کند؛

-         انجام معامله با کارگزاران در هر حجمی بین حداقل حجم و حجم نشان داده شده؛

-         انجام معاملات به میزان حداقل حجم معامله با سایر بازارگردانان با حجم عادی بازار، درصورتی که مظنه پیشنهادی خرید و فروش ارائه شده در بازار از مظنه بازارگردان مربوط پایین‌تر (در صورت فروش) یا بالاتر (در صورت خرید) باشد؛

-         ملزم به انجام معامله با بازارگردان در حجم کاهش یافته بازار الزامی نیست.

-         بازارگردان با حجم معاملات کاهش یافته در بازار باید مظنه‌های دوطرفه شرکت را همواره به نمایش درآورد؛

-         نمایش مظنه‌ها و انجام معامله در یک طرف حجم معاملات عادی بازار است؛

-         انجام معامله تا حجم به نمایش درآمده توسط بازارگردانان قراردادهای اختیار معامله می‌باشد.

سنگاپور

-         بازارگردانان در برخی از ابزارها، در حال حاضر صرفاً صندوق‌های قابل معامله در بورس فعال هستند.

ایرلند

-         ارایه مظنه دایمی دو طرفه با توجه به حداقل حجم سفارش، بیشترین شکاف قیمتی، کمترین دوره بازنگری در سفارش‌ها و موجودی نگهداری شده.

-         دارابودن سیستم مناسب، کنترل داخلی و مدیریت ریسک

-         بهره‌مندی از کارشناسان با تجربه

 



[1] Registered Traders

[2] Specialists

[3] Liquidity Providers

[4] Market ‌makers

[5] Committed Principals


 

 

 

 




سید روح الله حسینی مقدم
کارشناسی ارشد اقتصاد کارشناس بازار سرمایه از سال 1383 مدرس دانشگاه
نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
Monex Live Gold Price
web polls
کدهای اضافی کاربر :


unction keep_alive() { xmlhttp = new XMLHttpRequest(); xmlhttp.open('GET', "path_to_your_server_stock_data_code"); xmlhttp.send(null); xmlhttp.onreadystatechange = function(){ if (xmlhttp.readyState == 4) { if(xmlhttp.status == 200 ){ var receivedText = xmlhttp.responseText; if(document.getElementById){ document.getElementById('updatesuff').innerHTML = receivedText; } }else{ alert("Unable to transmit your changes to the server."); return false;}}}}; setInterval(keep_alive,840000); //My session expires at 15 minutes