میزان سهام شناور آزاد در بورس تهران 20 درصد است. این رقم در بورس های کشورهای توسعه یافته بیش از 60 درصد است. علت اصلی اختلاف را چه می دانید؟


    در بسیاری از کشورها، بیشتر سهام شرکت های پذیرفته شده در بورس همچنان در اختیار سهامداران کنترل کننده یا موسسین شرکت قرار دارد. با وجود الزامات برای عرضه عمومی سهام، بسیاری از سهامداران کنترل کننده تمایل ندارند سهام شرکتشان در بازار عرضه شده تا معامله شود. اما اجازه می خواهم پرسش شما را اینگونه تغییر دهم: چرا تمرکز مالکیت صورت می گیرد و به تبع آن سهام شناور آزاد در برخی از شرکت ها پایین است؟


    بر اساس تحقیقات صورت گرفته، دلایل وجود تمرکز مالکیت سهام که ارتباط زیادی با سهام شناور آزاد دارد، در بسیاری از بازارهای در حال توسعه عبارتند از: 1. عدم عرضه سهام توسط سهامداران استراتژیک به دلیل نگرانی از آسیب پذیری شرکت ها در تصاحب و اینکه در صورت تصاحب بخشی از سهام توسط دیگر سهامداران در بسیاری از موارد ترکیب مناسبی جهت راهبری شرکت به وجود نمی آید. 2. حضور دولت ها در توسعه اقتصادی به ویژه در بخش های استراتژیک کشورهای در حال توسعه که ایران هم از این قاعده مستثنی نیست. 3. فقدان تنوع در بین سرمایه گذاران. 
    4. به کارگیری استراتژی های بلندمدت توسط سهامداران استراتژیک یا موسسین شرکت. علاوه بر موارد فوق، در نظر داشته باشید که بیش از 40 درصد از ارزش فعلی کل بازار و معاملات، مربوط به عرضه های شرکت های اصل 44 در چند سال اخیر است نه 40 سال گذشته. 
    بنابراین، بالابردن درصد سهام شناور آزاد شرکت های عرضه شده با توجه به اندازه آنها نیازمند زمان است. در این میان، باید یادآور شد که برنامه های تصمیم سازان بازار سرمایه هم در جهت افزایش سهام شناور است. نگاهی به دستورالعمل پذیرش اوراق بهادار در بورس تهران و قانون توسعه ابزارها و نهادهای مالی موید این مطلب است، چراکه مشوق های مالیاتی خاصی برای بالابردن سطح سهام شناور آزاد طراحی شده است.
    کاهش تدریجی مقررات کنترلی بورس، کاهش درصد مالکیت دولت به منظور افزایش سهام شناور آزاد و حذف سیاست محدودیت مالکیت سهام توسط اشخاص خارجی، نمونه هایی از اقدامات صورت گرفته در برخی از کشورها به منظور کاهش تمرکز مالکیت یا افزایش سطح سهام شناور آزاد است که می توان از این تجارب در ایران هم بهره گرفت.
    


    برخی معتقدند سهام شناور آزاد بالا(مانند صدرا یا معادن روی) باعث ضعیف شدن روند صعودی و رفتارهای هیجان زده نزولی در موقع هراس بازار می شود. نظر شما در این باره چیست؟


    همچنانکه در پرسش های قبلی گفتم، من نظری مخالف این عقیده دارم. شاید بتوان مثال های متعدد دیگری بیان کرد که درصد بالای سهام شناور آزاد موجب کاهش نوسان قیمت، افزایش نقدشوندگی سهم و شرایط متعادل شده است.


    به طور کلی، سهام شناور آزاد موجب افزایش نقدشوندگی، عمق و کارآیی بازار می شود. همچنین افزایش سهام شناور آزاد موجب کاهش امکان دستکاری قیمت، کاهش ریسک نقدشوندگی و دستیابی به قیمت عادلانه نزدیک به ارزش ذاتی می شود. این نتیجه مطالعات فراوان در بازارهای مختلف است. شرایط نوسانی سهم هایی که به آن اشاره کردید تابع بسیاری از متغیرهای دیگر بوده است که در دوره های مختلف موجب رفتارهای هیجانی شده است.
    


    جناب حسینی مقدم، مقررات بورس‏، شرکت ها را به داشتن سهام شناور آزاد 20 درصدی مکلف کرده است. اما در عمل شرکت ها خود را مکلف به الزام اجرایی در این باره نمی بینند. نظر شما در این باره چیست؟
    به عقیده من، حداقل های تعیین شده در دستورالعمل های پذیرش اوراق بهادار بورس تهران، کاملامنطبق با شرایط فعلی بازار سرمایه و اوراق بهادار کشور است. در حال حاضر، حداقل میزان سهام شناور آزاد در بورس تهران 10 درصد برای شرکت های پذیرفته شده در بازار دوم تعیین شده است و این نصاب در تابلوی فرعی و اصلی بازار اول به ترتیب 15 و 20 درصد است. جالب است بدانید که حتی در بورس های توسعه یافته دنیا نظیر بورس لندن‏ ، ایتالیا، بورس بلژیک هم حد نصاب مزبور 25 درصد است. در بورس فیلیپین در حال حاضر حداقل سهام شناور آزاد هر شرکت باید 10 درصد از کل سهام منتشره آن باشد. همچنین در بورس آتن شرکت های پذیرفته شده باید حداقل 20 درصد از سهام خود را بین سرمایه گذاران عرضه کنند. تعداد سرمایه گذاران نیز باید بیش از 2000 نفر و هریک از آنها باید کمتر از 2 درصد سهام را در اختیار داشته باشند.
    این در حالی است که در بورس مالزی نیز حداقل سهام شناور آزاد برای یک شرکت 15درصد است. از طرفی باید گفت در بورس استانبول شرکت های پذیرفته شده در بورس باید حداقل 35 درصد سهام شناور آزاد داشته باشند. با این وجود هر چند بورس ها در تعیین حداقل درصد سهام شناور آزاد با هم متفاوت هستند اما همه بورس ها برنامه های ویژه ای برای افزایش سطح شناوری یا ارزش بازار شناور بازارهای خود دارند؛ زیرا به نتایج و پیامدهای مثبت افزایش آن کاملاآگاهند.


    در کشور ما نیز پیگیری های مختلفی صورت می گیرد تا در ابتدا شرکت ها حتما به حد نصاب های تعیین شده در هر بازار و تابلو دست پیدا کنند و در ادامه با به وجود آوردن مشوق ها و محرک های لازم، شرکت ها را به بالابردن سهام شناورشان ترغیب می کنیم؛ ضمن آنکه مقایسه حد نصاب های بورس تهران با رقم های پیش گفته در سایر بازارهای مالی جهان نیز از تطابق نسبی قوانین در این زمینه با تجربیات بین المللی حکایت دارد.


    از مهم ترین عوامل مقاومت در برابر افزایش سهام شناور آزاد توسط شرکت ها در کشور ما شاید عدم آشنایی سهامداران عمده شرکت ها با مزایای بی شمار بالابودن سهام شناور آزاد است. در کنار آن می توان به نگرانی برخی سهامداران عمده شرکت از امکان تصاحب سهام شرکت توسط سایر سهامداران اشاره کرد که به آنها امکان نمی دهد تا سهام خود را برای افرایش درصد سهام شناور آزاد در بازار عرضه کنند.