ششمین نمایشگاه بین المللی بورس، بانک و بیمه در اردیبهشت ماه1391 با حضور نهادهای فعال در بازار سرمایه برگزار شد. آنچه وجه تمایز اصلی نمایشگاه ششم با دوره های پیش از آن بود حضور نهادها و بورسهای سایر کشورها بود.

یکی از این فعالان، بورس اوراق بهادار استانبول بود که اقدام به ارائه خدمات و محصولات خود نموده است که به این بهانه به بررسی این بازار می­پردازیم. 

بورس اوراق بهادار استانبول از جمله بورس­هایی است که در سالهای اخیر در ادبیات بازار سرمایه ایران به عنوان یک الگوی مناسب مطرح شده است که شاید نزدیکی دو کشور، خصوصیات سرمایه­گذاران و ارتباط مناسب بورس­های اوراق بهادار تهران و استانبول دلیل اصلی این اتفاق باشد. بازاری که از نگاه FTSE یک بازار نوظهور پیشرفته محسوب می­شود. بر اساس آمار و ارقام، خصوصیات جامعه سرمایه­گذار و پس­اندازکننده ایران و ترکیه نیز تاحدودی به هم شباهت دارد بطوری­که همچون سرمایه­گذاران ایرانی، ترکها نیز بانک­ها را برای پس­انداز کردن ترجیح می­دهند و به­نظر می­رسد آنها نیز همانند شهروندان ایرانی از درجه ریسک­پذیری یکسانی برخوردارند. (بانک­ها از نسبت کفایت سرمایه 18درصدی برخوردار هستند). براساس آمار صندوق بین­المللی پول، اقتصاد ترکیه، ششمین اقتصاد بزرگ اروپا در سال2011 است و طبق همین آمار، شانزدهمین اقتصاد بزرگ اروپا محسوب می­شود و از نگاه تحلیل­گران ترکیه، پانزدهمین مقصد جذاب سرمایه­گذاری مستقیم خارجی است. این در حالیست که طی سال 2011، اقتصاد این کشور نزدیک به 9درصد(به قیمت جاری) رشد داشته است.

جمعیت ترکیه نزدیک به 75میلیون نفر است که بیش از 52 درصد آن جوان هستند و کمتر از 30 سال دارند. درآمد سرانه مردم ترکیه طی سالهای اخیر رشد مناسبی شاهد بوده و به بیش از 10 هزار دلار رسیده است. در این کشور بیش از یک میلیون و صد هزار که معاملات بورسی به ثبت رسیده است که بخش عمده آن فعال است.

 آن­چنان­که اشاره شد ترکیب پس­انداز در این کشور به نفع سپرده­های بانکی است بطوریکه در سال 2009 از مجموع 483 میلیارد دلار، بیش از 362 میلیارد دلار در سپرده بانکی، 73 میلیارد دلار در اوراق قرضه و سایر اوراق بادرآمد ثابت پس­انداز شد. در این بین، سهم بازار سرمایه 48 میلیارد دلار است.

 

همچنین 86 درصد از سهامداران این کشور از 5 شهر استانبول، آنکارا، ازمیر، بورسا و آدانا هستند و سهم سهامداران 76 شهر دیگر این کشور تنها 14 درصد از بازار سرمایه ترکیه است. 

 

بورس اوراق بهادار استانبول از چهار بازار سهام، اوراق قرضه، بازار شرکت­های نوظهور و بازار اوراق بهادار خارجی برخوردار است و در حال حاضر ابزارهای مالی مختلفی نظیر صندوق­های قابل معامله، اوراق قرضه دولتی و شرکتی، اسناد خزانه و Central Banks Liquidity Bills, Revenue Indexes Bonds, Turkish Eurobonds privatization Administrations debt securities, Repo …..,ABS  در این بازار دادو ستد می­شود که بازار اوراق قرضه با اقبال مناسبی از سوی سرمایه­گذاران مواجه شده است و گردش معاملاتی آن در سال­های اخیر به شدت افزایش یافته است؛ بطوریکه بر اساس آمار فدراسیون جهانی بورس­ها در پایان سال 2011، هشتمین بازار اوراق قرضه دنیا ( فدراسیون جهانی بورس­ها) محسوب می­شود.

 

با عرضه اولیه سهام 22 شرکت در سال2010 و 27 شرکت در سال 2011 و مجموعاً به ارزش 9/2 میلیارد دلار، تعداد شرکت­های بورس اوراق بهادار استانبول به 368 شرکت و ارزش بازار آن در پایان سال2011 به 202 میلیارد دلار رسید. این در حالیست که 12 صندوق قابل معامله، 153 وارانت و 78 اوراق بدهی شرکتی هم در این بازار دادو ستد می­شود. ترکها دستیابی به بورس 1000 شرکتی را برای سال 2023 که مصادف با صدمین سالگرد جمهوری ترکیه است برنامه­ریزی می­کنند که به­نظر نگارنده اندکی دست نیافتنی به­نظر می­رسد.

ارزش معاملات بورس استانبول طی سال­های اخیر به شدت افزایش یافته است. حضور سرمایه­گذاران خارجی، افزایش صندوق­های سرمایه­گذاری مشترک و بهره­گیری از تسهیلات و خدمات مالی ارائه شده توسط بانکهای سرمایه­گذاری و کارگزاران موجب شده تا این بازار در منطقه، یکی از نقدترین بازارها باشد؛ بطوریکه در پایان سال 2011 ارزش معاملات آن6/423 میلیارد دلار بوده که بطور متوسط بیش از 7/1 میلیارد دلار در هر روز دادو ستد می­شود. ارزش معاملات اوراق قرضه نیز به بیش از 2500 میلیارد دلار در پایان سال 2011 بالغ می­شود که از این مقدار سهم Repo Market به مراتب بیشتر از اوراق قرضه است. لازم به ذکر است بخش عمده این گردش معاملات بویژه در سهام، محصول حضور 242 صندوق سرمایه­گذاری مشترک داخلی و 40 صندوق سرمایه­گذاری مشترک خارجی است که در این بازار فعال هستند.

اعضای بورس استانبول

در حال حاضر 101 شرکت کارگزاری، 11 مؤسسه تأمین سرمایه، 29 بانک تجاری عضو بورس استانبول هستند. 5903 شعبه بانکی و کارگزاری به ارائه خدمات مالی می­پردازند که از این نسبت تنها 200 شعبه مستقیماً مربوط به عملیات بازار سرمایه است. 4695 کارمند که 50درصد آنها از تحصیلات سطح کارشناسی برخوردارند در شرکت­های کارگزاری فعالیت می­کنند که براساس طبقه سنی، نزدیک به 50درصد آنها بین 31 تا 40 سال سن دارند.

 

مطابق اعلام گزارش کانون کارگزاران بورس استانبول درآمد شرکت­های کارگزاری نسبت به سالهای 2006 و 2007 کاهش یافته است و در سال 2009 به حدود 500 میلیون دلار رسیده است که 62 درصد از این درآمد از محل کارمزد معاملات و 38 درصد باقی مانده از محل ارائه سایر خدمات بدست می­آید.

 

 

شفافیت و نظارت

سامانه افشای عمومی اطلاعات[1] (PDP ) یک سیستم الکترونیکی است(همانند کدال در ایران) که از طریق آن، نهادهای بازار سرمایه و شرکت­های پذیرفته­شده در بورس اقدام به افشای اطلاعات می­کنند. نسخه انگلیسی این سامانه نیز در دسترس است. در بازار سرمایه ترکیه 26 شرکت فروشنده اطلاعات اصلی به انتشار اطلاعات معاملات بازار اقدام می­کنند. در حال حاضر اطلاعات صفحه ثبت سفارش(Order Book) همراه با 5 سفارش بهتر خرید و فروش به­صورت لحظه­ای ارائه می­شود. در بخش نظارت نیز، بورس استانبول از یک سامانه الکترونیکی نظارت بهره­مند است. همچنین سامانه اتوماتیک توقف بازار (Automatic Circuit Breaker System ) بورس استانبول را قادر می­سازد تا توقف و تعلیق معاملات مربوط به سهام را بصورت کاملاً اتوماتیک انجام دهد.

هرچند ترکها در سالهای اخیر رشد قابل ملاحظه­ای را در حوزه اقتصادی و بویژه بازار سرمایه شاهد هستند و تلاش­های زیادی برای کسب وجهه بین­المللی انجام دادند، اما برخی از سرمایه گذاران و بازرگانان ترک، دستیابی به اهداف برنامه­ریزی شده مانند تبدیل شدن ترکیه به بزرگترین مرکز مالی بین­المللی برای جذب سرمایه را دور از دسترس می­دانند و اعتقاد دارند زیر ساخت­های رشد شتابان برای دستیابی به آن اهداف، در ترکیه وجود ندارد. این در حالیست که بازار سرمایه ایران هم طی سالهای اخیر نشان داده است به­سمت حرفه­ای شدن در حرکت است و با الگو برداری از سازوکارهای مناسب برای جذب و حمایت از سرمایه می­تواند با ایجاد زیرساخت­های لازم برای توسعه، گوی رقابت را از سایر رقبا در جذب سرمایه برباید.



[1] www.pdp.gov.tr