تکامل تاریخی صنعت بورس

تکامل بورس‌های دنیا از روندی پویا برخوردار است. بورس‌های اوراق بهادار اگر چه اغلب دارای نقشی مهم در توسعه اقتصاد نوین هستند، اما با آنچه که در قرن چهــاردهم و آغاز کــار بورس‌ها بودند، دارای ماهیت بسیار متفاوتی هستند.

گردانندگان بازار برای بیشینه کردن صرفه‌جویی‌های مقیاس و نقدینگی، به شدت در پی انجام طرح‌های ادغام هستند. به علاوه، پیشرفت‌های فنی در زمینه ارتباطات و یکپارچه سازی اقتصاد جهانی تا حد زیادی موانع مربوط به فاصله جغرافیایی، مقررات و فن‌آوری پیش روی مشتاقان سرمایه‌گذاری در بازارهای خارجی را کاهش داده است.‌ این تحولات سبب یکپارچگی سرمایه‌گذاران و‌ ایجاد منابع مشترک نقدینگی شده است که توسط هر بورسی که بهترین پیشنهاد را ارائه دهد، جذب می‌گردد. بسیاری از بورس‌ها برای بهره‌برداری از‌ این پدیده، سعی در ارائه بازارهای بزرگ با نقدینگی بیشتر، ارائه گونه‌های مختلف دارایی‌های قابل معامله و تنظیم بهتر سفارشات نموده‌اند.

اولین گام در‌ این مسیر، ادغام بورس‌های محلی در جهت توانمند سازی آنها برای رقابت موثر در صحنه بین‌المللی می‌باشد. در‌ این زمینه بورس یورونکست با ادغام پنج بورس اروپایی و همچنین بورس اومکس با ادغام 7 بورس از حوزه اسکاندیناوی تشکیل شدند.

همان‌گونه که بورس‌های کوچک ادغام می‌شوند تا توان رقابت با رقبا را داشته باشند، افزایش تهدید سامانه‌های معاملاتی جایگزین و احتمال تغییر در قوانین و مقررات عاملی شده تا ادغام‌ها وارد مراحل بعدی شوند. در‌ این مرحله بورس‌های بزرگ با هم ادغام می‌شوند و ادغام‌های بین‌المللی صورت می‌گیرد مثل ادغام بورس یورونکست با بورس نیویورک در ژانویه 2007 خرید بورس ISE توسط EUREX، ادغام بورس‌ایتالیا با بورس لندن در اکتبر 2007 و ادغام اومکس با نزدک در فوریه 2008.

 اخیرا، همان‌گونه که‌گردش سرمایه‌های جهانی به سمت آسیا سوق پیدا نمود، زمزمه ادغام بورس‌ها در‌ این منطقه نیز شنیده می‌شود که از جمله آنها ادغام بورس سنگاپور با بورس استرالیا می‌باشد.

در ژانویه 2007 بورس نیویورک 5 درصد از سهام بورس ملی هند و در فوریه 2008 بورس نزدک اومکس 33 درصد از سهام بورس مالی بین‌المللی دوبی را خریداری نمودند. روند ادغام و تحصیل در بین بورس‌ها به دو صورت افقی و عمودی صورت می‌گیرد که منجر به افزایش در‌اندازه و توانایی بورس‌ها می‌شود.

 ادغام افقی: برخی از بورس‌ها مایل به ادغام به صورت افقی می‌باشند و با تمرکز بر توان اصلی خود با بورس‌های مشابه ادغام می‌شوند؛ مانند ادغام بورس تورنتو یا‌گروه فعلی TSX با بورس‌های کالگری و ونکوور. در جولای 2006، بورس استرالیا با خرید سهام بورس قراردادهای آتی سیدنی با آن ادغام شد و غول آسیا- اقیانوسیه را ایجاد کرد. در سال 2007‌ گروه CME بعنوان بزرگترین بورس مشتقات دنیا با ادغام بورس‌های کالای شیکاگو و هیات تجاری تشکیل شد. در آگوست 2008 نیز‌گروه CME با بورس کالاهای نفتی، NYMEX، ادغام شد. در همین راستا بورس سهام ژوهانسبورگ با بورس اوراق قرضه آفریقای جنوبی در ژوئن 2009 ادغام شدند.

در جولای 2008، گروه نزدک اومکس بورس اوراق بهادار فیلادفیا را خرید تا حضور خود را در بازار مشتقات توسعه دهد.

ادغام عمودی: این راهبرد مربوط به بورس‌هایی است که در پی تنوع بخشی منابع درآمدی خود می‌باشند و با ارائه مجموعه کاملی از خدمات معاملاتی، پایاپای و تسویه وجوه، اقدام به ادغام عمودی می‌کنند. نمونه قابل ذکر در‌ این خصوص، دویچه بورس است که در سال 2002 موفق به خرید و ادغام کامل با شرکت Clearstream شد.‌ این شرکت به فعالیت‌های پایاپای و تسویه وجوه می‌پردازد.

خرید بورس‌ایتالیا توسط بورس لندن در اکتبر 2007 به‌ این بورس امکان داد تا به سامانه تسویه و پایاپای بورس ایتالیا دسترسی پیدا نموده و از‌ این خدمات که در گذشته به پیمانکاران بیرونی وابسته بود، بهره‌مند شود. در می 2008 بورس مشتقات مونترال با‌گروه بورس اوراق بهادار تورنتو ادغام شدند و‌گروه بورس اوراق بهادار TMX را پدید آوردند. در همین تاریخ، بورس اوراق بهادار برزیل با بورس مشتقات، بورس کالا و شرکت خدمات تسویه و پایاپای ادغام شده و‌گروه بورس برزیل را‌ ایجاد نمودند که از نظر ارزش بازار چهارمین بورس بزرگ در قاره آمریکا پس از بورس نزدک اومکس، نیویورک یورونکست و بورس TMX است.

 

ادغام­ های بین­ المللی

بورس‌ها در حال عبور از مرز کشورها و گسترش خدماتشان می‌باشند و مایلند با بورس‌ها در دیگر کشورها ادغام شوند. علاوه بر اقدامات بورس نیویورک و یورونکست، نزدک نیز به دنبال خرید سهام بورس لندن است که سهم عمده‌ای از بازار انگلستان را به خود اختصاص می‌دهد. از جمله نمونه‌های پیشین می‌توان به بازار OMX اشاره نمود که در حال حاضر از هفت بورس در مناطق شمال اروپا و بالتیک تشکیل شده است و یکی از نمونه‌های برتر در زمینه ادغام فرامرزی محسوب می‌شود؛ ضمن آنکه احتمالا روند خود برای ادغام با برخی دیگر از بورس‌های اروپایی را ادامه خواهد داد. بورس اوراق بهادار وین نیز علاقمند به حضور در برخی از بورس‌های منطقه‌ای است. بورس‌های وین، لندن، یورونکست و OMX تمایل خود به‌ ایجاد ارتباط با بورس ورشو را اعلام کرده‌اند.‌ این بورس احتمالا پس از خصوصی سازی به عنوان یکی از بورس‌های قدرتمند منطقه‌ای به فعالیت خواهد پرداخت. ادغام بورس‌ها موضوعی بسیار پویا بوده و در هر سال خبرهای گوناگونی در‌ این زمینه منتشر می‌شود.