صندوق­های قابل معامله در جهان و ایران    

 

رضا جباری 

کارشناس امور ناشران بورس اورا ق بهادار تهران

صندوق­های قابل معامله در جهان و ایران

 تاریخ تشکیل صندوق­های قابل معامله در بورس به اوایل دهه 1990 برمی­گردد. اولین معاملات ETF در ژانویه 1993 رخ داد. در ایران نیز پذیره­نویسی واحدهای صندوق قابل­معامله، برای اولین بار در بازار فرابورس در تاریخ 29مرداد 92 انجام شد و افتتاح تابلویETF در 6 مهرماه صورت گرفت. در ادامه به بررسی صنعت صندوق­های قابل­معامله در بورس و مقایسه آن با صنعت سرمایه­گذاری جمعی می­پردازیم. بخش­هایی از گزارشی که در ادامه آمده است مربوط به گزارش انجمن بین المللی صندوق­های سرمایه­گذاری است که در سال 2015 منتشر کرده است.

 

جدول شماره 1:  روند رو به رشد سرمایه­گذاری جمعی درایالات متحده آمریکا

Year

Mutual funds

Closed-end funds

ETFs

UITs

*Total

1997

4,468

152

7

85

4,711

1998

5,525

156

16

94

5,790

1999

6,846

147

34

92

7,119

2000

6,965

143

66

74

7,247

2001

6,975

141

83

49

7,248

2002

6,383

159

102

36

6,680

2003

7,402

214

151

36

7,803

2004

8,096

253

228

37

8,614

2005

8,891

276

301

41

9,509

2006

10,398

297

423

50

11,168

2007

12,000

312

608

53

12,974

2008

9,603

184

531

29

10,347

2009

11,113

223

777

38

12,151

2010

11,833

238

992

51

13,113

2011

11,632

242

1,048

60

12,982

2012

13,052

264

1,337

72

14,725

2013

15,035

279

1,675

87

17,075

2,014

15,852

289

1,974

101

18,217

رشد

255%

90%

28100%

19%

287%

*ارقام برحسب میلیارددلار می­باشد

 

دارایی­های مدیریت شده درشرکتهای سرمایه­گذاری درایالات متحده آمریکا در­ پایان سال2014 با افزایش1.1 تریلیون دلار نسبت به سال 2013 به بیش از18.2 تریلیون دلار رسید. بازدهی بیش از10% سهام­ها منجر به افزایش کل ­خالص دارایی­های صندوق­های­ سرمایه­گذاری دربازارهای سهام داخلی شد. در مقابل، بازارهای سهام بین­المللی با کاهش دارایی­های صندوق­های سرمایه­گذاری شده در سهام­های بین المللی مواجه شد. تقویت دلارآمریکا درمقابل یورو و کاهش اوراق بهادار یورویی منجر به کاهش سهام و اوراق قرضه صندوقهای دارای اوراق بهادار یورویی شد. خالص ارزش دارایی­های شرکتهای سرمایه­گذاری حدود 287% نسبت به سال1997 رشد داشته است که از این میان صندوق­های قابل­معامله در بین انواع صندوق­های سرمایه­گذاری بیشترین رشد را داشته است. ارزش دارایی­های صندوق­های قابل معامله در سال 1997 از 7 میلیارد دلار به 1974 میلیارد دلار رسیده است.

 

نمودار شماره (1) : ایالات متحده آمریکا دارای بزرگترین ارزش صندوق­های سرمایه گذاری مشترک و قابل معامله در جهان است.

دارایی‏های صندوق های سرمایه‏گذاری و  ETFآمریکا :  17/8تریلیون دلار

 

 

دارایی‏های صندوق های سرمایه‏گذاری و  ETFجهان :  4/33تریلیون دلار

 

 

53%

 

 

ارزش صندوق­های قابل­معامله و صندوق­های سرمایه­گذاری مشترک بالغ بر 17.8 تریلیون دلار در سال 2014 بوده که 53% دارایی­های صندوقهای سرمایه­گذاری مشترک و قابل­معامله درجهان می­باشد. عمده دارایی­های صندوق­های سرمایه­گذاری مشترک و قابل­معامله مربوط به صندوق­های بلند مدت با صندوق­های متشکل از سهام حدود 56% می­باشد. دریک دهه گذشته تقاضای موسسات و خرده فروشان برای ETFها به عنوان یک گزینه سرمایه­گذاری افزایش یافته است. در10سال گذشته بیش از 1.4 تریلیون دلار سهام ETFهای جدید منتشر شده است. با افزایش تقاضا، حامیان مالیETFهای بیشتری را با اهداف متنوع سرمایه­گذاری ارائه نمودند. در ایالات متحدهآمریکا بیشتر ETFها به عنوان صندوق­های باز و بسته یا یونیت تراست­ها  می­باشند. ولی برخی ETFهایی که در کالاها، ارزها و اوراق آتی سرمایه­گذاری می­کنند ساختاری متفاوتی دارند. سابقه ETFها در ایالات متحده آمریکا به 20 سال گذشته برمی گردد. اولین ETF یک صندوق سهمی گسترده داخلی بود که بوسیله شاخص 500s&p ردیابی می شد.

 

نمودار شماره (2) :

 

در آمریکا نزدیک به 1411صندوق ETF وجود دارد که ارزشی حدود 2 تریلیون دلار در پایان سال 2014 داشته­­اند که 73 % از ارزش کل دارایی صندوق­های ETF جهان را شامل می‏شود.

 

نمودار شماره (3) :

 

در سال2014، ETFها، 11% مجموع دارایی­های تحت مدیریت شرکت­های سرمایه گذاری بوده­اند. ارزش ETFهای منتشرشده در ایالات متحده آمریکا، در سال 2014 ، 241 میلیارد دلار بوده است. عمده دارایی­های ETFها ثبت شده در ایالات متحده زیرنظر قانون شرکتهای سرمایه‏گذاری سال 1940 می­باشد و حدود 3% تحت زیرنظر مقررات بورس ایالات متحده آمریکا نبوده که سرمایه گذاری اولیه آنها در کالا یا ارز آتی بوده و در کمیسون معاملات کالاهای آتی ثبت شده­­اند. (CFTC)

 

 

نمودار شماره (4) :

 

     در سال 2014 تغییرات برای انواع خاصی از ETFها انجام شد که مربوط به عملکرد نسبی بازارهای کالا، اوراق قرضه و سهام بود. کاهش نرخ بهره بلندمدت و افزایش شاخص سهام در ایالات متحده موجب تقاضا برای سهام داخلی و ETFها شد.

ارزش صندوقهای سهمی داخلی گسترده منتشر شده از 58میلیارد دلار در سال 2012 به 99میلیارد دلار در سال 2013 و 102میلیارد دلار در سال 2014 رسید. تقاضا برای صندوقهای سهمی بین المللی با یک افت ناچیز از 63 میلیارد دلار به 47 میلیارد دلار رسید. ارزش صندوقهای اوراق قرضه و ترکیبی منتتشر شده از 13 میلیارد دلار به 53 میلیارد دلار افزایش یافت.

نمودار شماره (5) : مجموع خالص دارایی های ETFهای متمرکزشده درصندوقهای بزرگ سهمی داخلی(میلیارد دلار)

 

سهمی داخلی گسترده

 

صندوقهای سهمی بین المللی

 

دومین رده عملکرد با  21% 451میلیارد دلار

 


تقاضا صندوقهای بزرگ سهمی داخلی حدود 28% (556میلیارد دلار) کل دارایی‏های ETF در پایان 2014 بوده است. تقاضای­ سرمایه­گذاران بزرگ و عملکرد مناسب ارزش سهام­های­بین­المللی در شش سال گذشته صندوقهای سهمی بین­المللی را در رده­دوم طبقه­بندی با 21% کل داراییETFها  به ارزش 451 میلیارد دلار قرارداد. صندوق­های اوراق قرضه و ترکیبی با 15%، ارزش 299 میلیارد دلاری داشته است.

 

جدول شماره 2 :  تعداد صندوق­های ایجاد شده ، منحل و ادغام شده 

Year

Created

Liquidated/
Merged

Total at
year-end

2003

10

4

119

2004

35

2

152

2005

52

0

204

2006

156

1

359

2007

270

0

629

2008

149

50

728

2009

120

49

797*

2010

177

51

923

2011

226

15

1,134

2012

141

81

1,194

2013

143

46

1,294*

2014

176

59

1,411

 

در یک دهه گذشته تعداد صندوق های ایجاد شده به سرعت رو به افزایش بوده است. از سال2003 تا پایان سال 2014، 1645صندوق ETFجدید ایجاد شده که بیشترین آن درسال 2007 با 270 و سال 2011 با 226صندوق بوده است.در سال 2014، 176 صندوق جدید ایجاد شده است. در این سال مجموع صندوق­های ایجادشده 117 صندوق بیشتر از سال 2013 بوده است. کمترین انحلال صندوق­ها تا قبل از سال 2008  قبل از بحران مالی آمریکا بوده است. که در آن زمان بسیاری از حامیان صندوق­ها شروع به انحلال صندوقها کردند. در سال 2012 81صندوق به خاطر خروج دو تا از حامیان صندوق­هایETF، منحل شدند. تعداد صندوق­های منحل یا ادغام شده درسال2014، 59 صندوق بود.

 

 

نمودار شماره (6) : انواع صندوقهای قابل معامله مبتنی برکالا و صندوقهای بخشی سهمی داخلی تا پایان سال2014

 

تعداد صندوق ها : 318واحد

 

خالص دارایی‏ها :  324 میلیارد دلار

 

 

دارایی­های نگهداری شده در صندوقهای بخشی سهمی و مبتنی برکالا 324 میلیارد دلار بوده است. درپایان سال 2014، تعداد صندوق­های بخشی سهمی و مبتنی برکالا، 318واحد بود که 26 %آن در صندوق­های کالا ، ارز و آتی بوده است. 17%صندوق­های بخشی مربوط به صندوقهای منابع­طبیعی بود که این صندوق­ها  عمدتاً در اوراق شرکتهایی که درحوزه معدن و تولیدات منابع­طبیعی فعالیت دارند، سرمایه­گذاری می­کنند.

 

نمودار شماره (7) : خانوارهای مالک صندوقهای قابل معامله طیف گسترده­ای ازسرمایه­گذاری رانزدخود نگهداری می­کنند

 

حدود 5.2 میلیون نفر(4%) خانوارهای آمریکایی دارای ETF باشند. 9% از خانوارهای مالک صندوق­های سرمایه­گذاری مشترک همچنین مالک ETFها بودند. در اواسط سال 2014، 93% از خانواده های مالک ETF دارای صندوقهای سرمایه­گذاری مشترک سهمی ، سهام فردی یا مقرری بادرآمد متغیر بودند.

 

   مشخصات خانوارها

همه خانوارهای آمریکایی

خانوارهای دارای

ETF

خانوارهای دارای

صندوق های سرمایه گذاری مشترک

خانوارهای دارای

سهام فردی

میانگین

       

سن سرپرست خانوار

51

51

51

53

درآمد خانوار(دلار)

50,000

110,000

85,000

90,000

دارایی مالی خانوار

75,500

500,000

200,000

330,000

تفکیک بر اساس نوع خانوار (درصد)

       

متاهل

58

73

73

53

بیوه

9

4

5

7

لیسانس

32

64

49

52

کارمند

60

72

77

72

بازنشسته

28

28

23

29

جدول شماره 3 : مشخصات فردی دارندگان صندوق­های قابل معامله

مشخصات بسیاری از مالکینETF  مشابه دارندگان صندوقهای سرمایه­گذاری مشترک و دارندگان سهام فردی می­باشد ولی برخی از خصوصیات آنها را متمایز می­کند. برای مثال خانوارهای مالک ETF به درآمد بالاتر و جمع آوری اموال­ و دارایی بیشتر تمایل دارند. آنها همچنین مالک یک حساب فردی بازنشستگی(IRA)، از دارندگان سهام شخصی و صندوقهای سرمایه گذاری مشترک می­باشند.

نمودار شماره (8) : خانوارهای مالک ETF به سرمایه گذاری با ریسک بالاتر در ازای بازدهی بالاتر تمایل دارند

 

21%

به طورمتوسط خانوارهای آمریکایی 21%ریسک­پذیربوده و تمایل به ریسک بالا درازای بازدهی بالا دارند. خانوارهای دارای صندوق های سرمایه­گذاری مشترک 31% ریسک­پذیرمی­باشند. درصورتی که خانوارهای مالک ETF، 49% ریسک پذیربوده و تمایل به ریسک بالا درازای بازدهی بالادارند. این آمار علت غلبه 82% خالص دارایی­های ETFهای سهمی را به درستی نشان می­دهد.

 

صندوق‏های سرمایه گذاری قابل معامله در ایران :

 

در حال حاضر در ایران ، 13 صندوق ETF داریم که 4 صندوق در بورس و 9 شرکت در فرابورس پذیره نویسی شده است.

 

نمودار شماره (9)  و ( 10) :

 
 

 

 

نمودار شماره (11)  :

مقایسه بازدهی یکساله گذشته صندوق های قابل معامله با بازده شاخص کل(درصد)

 

 


 

 

نمودار شماره (12)  :   ارزش صندوق‏های سرمایه‏گذاری قابل­معامله (میلیون ریال) :

 

 نمودار شماره (13) : ترکیب داراییهای صندوق های قابل معامله

 

 

نمودار شماره (14) :  ترکیب دارایی­های صندوقهای قابل معامله به تفکیک هرصندوق(درصد)

منبع اطلاعات گزارش : مرکز پردازش اطلاعات مالی ایران(fipiran)