تاریخچه بازارهای اوراق بهادار

تاریخچه حاضر پس از مطالعه در خصوص پیدایش بازارهای مالی حاصل شد و استباط شخصی اینجانب است. دوستانی که تحقیقات دقیق تری در این زمینه دارند حتما نظر دهند.

زمانیکه افراد راجع به سهم صحبت می‌کنند معمولا منظورشان شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار است. برای سرمایه‌گذاران حاضر در این بازار تصور اینکه زمانی بورس به عنوان محلی برای دادوستد اوراق بهادار وجود نداشت، مشکل است. البته همواره بورس‌ها بصورت امروزی نبودند و مراحل فراوانی را در مسیر شرایط فعلی‌مان سپری کردند. شاید تعجب کنید که اولین بورس تا مدت زیادی بدون معامله بر روی سهم فعالیت می‌کرد. بازارهای سهام از معاملات ونیزی‌ها تا قهوه‌خانه‌های بریتانیا و سرانجام بورس‌های مطرح دنیا نظیر بورس نیویورک، توکیو و ... به‌صورت تدریجی شکل گرفت.

در اواخر قرن سیزدم میلادی قرض‌دهندگان پول در اروپا مشکلاتی را که توسط بانک‌های بزرگ بوجود آمده بود، حل می‌کردند. قرض‌دهندگان، وام‌ها را بین خود دادوستد می‌کردند؛ یک قرض‌دهنده در مواجهه با ریسک بالا و وام‌های با نرخ بهره بالا ممکن بود آنها را به وام‌های متفاوت با سایر قرض‌دهندگان تبدیل کند. آنها همچنین اوراق دولتی را می‌خریدند در ادامه سیر تکاملی چنین دادوستدهایی، قرض‌دهندگان شروع به فروش اوراق به مشتریان نمودند.

در دهه اول 1300، ونیزی‌ها برترین معامله‌کنندگان در این بازارها بودند و اولین بار معاملات اوراق بهادار سایر دولت‌ها را دادوستد کردند. آنها ورقه‌های آلومنیومی را که روی آن اطلاعات اوراق بهادار مختلف وجود داشت برای فروش و نشان دادن به مشتریان حمل می‌کردند، بسیار شبیه به آنچه که امروزه کارگزاران انجام می‌دهند. این شاید زمینه‌ی پیدایش معاملات بصورت امروزی باشد.

بلژیکی‌ها مدعی هستند که بورس در سال 1531 و در شهر آنت‌ورپ شروع به کار کرد. در آنجا کارگزاران و قرض‌دهندگان برای معامله اوراق بهادار دولتی و حتی اوراق شخصی با یکدیگر ملاقات می‌کردند. فکر این مساله که در آنجا بورس اوراق بهاداری که در آن اسناد الزام‌آور و اوراق بهادار معامله می‌شد کمی سخت است زیرا که در اوایل 1500 هیچ سهمی وجود نداشت. در واقع تعدادی معامله‌گر ورقه‌هایی شبیه به سهم منتشر و معامله می‌کردند، اما سهام رسمی که دست به دست شود، وجود نداشت.

در سال 1553، 250 تاجر، هر کدام 25 پوند سرمایه‌گذاری کردند تا 3 کشتی را برای سفری جهت یافتن راهی تجاری از شمال شرق به سوی چین تجهیز کنند. این 250 نفر در هزینه‌ها و سود احتمالی فعالیت مربوط با هم شریک شدند. دو کشتی در بین راه غرق شد و فقط یک کشتی تا بندر آرخانگل روسیه رسید. به این ترتیب، تجارت بین انگلستان و روسیه آغاز شد. این شرکت به اختصار Muscovy company خوانده می‌شد و از آنجا که سهام شرکت صورت مشترک داشت، آن را "شرکت سهامی" نامیدند. شرکت معروف هند شرقی که در سال 1600 تاسیس شد تا مدت زیادی نقش غالب را در تجارت این منطقه بر عهده داشت. دولت‌های بریتانیا، فرانسه و هلند هر کدام اقدام به تاسیس شرکت مشابهی نمودند. کمپانی هند شرقی هلند در سال 1606 سهام خود را منتشر کرد و به مرور زمان خرید و فروش سهام کمپانی هند شرقی آغاز شد و شاید زمینه پیدایش بورس‌ اوراق بهادار به شکل امروزی باشد. قدیمی‌ترین بورس اوراق بهادار اروپا در سال 1611 و در آمستردام هلند آغاز به کار کرد.

در لندن کارگزاران و دلالان بورس جهت انجام معاملات در قهوه‌خانه‌های مختلف شهر لندن گرد هم می‌آمدند. در حال حاضر بورس اوراق بهادار لندن یکی از قدیمی‌ترین بورس‌های جهان است که قدمتش به بیش از 300 سال می‌رسد. شروع فعالیت بورس در لندن به قرن هفدهم میلادی می‌رسد. شخصی به نام John Castaing  در سال 1698 شروع به انتشار قیمت‌های کالا و سهام از طریق دست‌نوشته‌ای به نام The Course of the Exchange and other things جهت اطلاع به مردم می‌نمود. در سال 1768 گروهی متشکل از 150 کارگزار اقدام به تشکیل باشگاهی به نام "جاناتان" نمودند و در آن سهام و اوراق بهادار را دادوستد می‌کردند. آنها برای نظم بخشیدن به بازار، قهوه خانه New Janathan را در سال 1773 به بورس اوراق بهادار تبدیل کردند.

هم‌چنین در مورد شروع رسمی معاملات اوراق بهادار در نیویورک تردیدهایی وجود دارد. روزنامه‌ای به نام The Diary در ماه مارس 1792 می‌نویسد که معامله‌گران اوراق بهادار هر روز ظهر در خیابان وال‌استریت، شماره 22، گرد هم می‌آیند. علت اینکه این خیابان راWall Street  نامیدند آن بود که هلندی‌های اولیه‌ای که شهر نیویورک را بنیان نهادند، در آنجا دیواری کشیده بودند تا از ورود سرخپوستان جلوگیری نمایند. بیشتر این معاملات شامل اوراق قرضه دولتی و سهام بانک‌ها می‌شد. هر چند بورس اوراق بهادار فیلادلفیا اولین بورس اوراق بهادار در ایلات متحده بود که در سال 1790 تشکیل شد، بورس نیویورک در سال 1817 تاسیس و به یکی از بزرگ‌ترین و مطرح‌ترین آن در جهان تبدیل شد. در سال 1850 در ایالات متحده آمریکا بیش از 250 بورس اوراق بهادار فعالیت داشت و در اوایل قرن بیستم با رواج تلگراف و تله تایپ، نیویورک تبدیل به عمده‌ترین مرکز معاملات اوراق بهادار گردید.