در گفت‌وگوی فارس با یک کارشناس بازار سرمایه

پیشنهاد تغییر فرمول حجم مبنا ارائه شد

 

خبرگزاری فارس: یکی از کارشناسان بازار سرمایه با ارائه فرمول جدید محاسبه حجم مبنا، مزایایی را برای این پیشنهاد جدید اعلام کرد.

روح الله حسینی مقدم، در گفت و گو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس، تصریح کرد: استفاده از حجم مبنای پیشنهادی، مزایایی چون دخالت ضریب سهام شناور آزاد هر شرکت به جای در نظر گرفتن متوسط همه شرکت‌های بورس، استاندارد شدن فرمول حجم مبنا برای همه شرکت‌ها،هوشمند شدن فرمول و در دسترس بودن آن به جهت محاسبه ساده توسط سامانه‌ی معاملات را در پی خواهد داشت.


وی گفت: حجم مبنا اهرمی است که با هدف کنترل معاملات و جلوگیری از نوسان‌های کاذب و افت و خیز بی‌مورد قیمت سهام با معامله تنها چند سهم شرکت از سال 1382 در بورس اوراق بهادار تهران به کار گرفته شد. این اهرم از همان ابتدا با مخالفت‌هایی روبرو بود چراکه فعالان بازار همواره یکی از دلایل اصلی گره‌های معاملاتی را حجم مبنا دانسته و براین باور بودند حجم مبنا در شرایط مختلف مزایاى کوتاه مدتی دارد که معایب بلندمدت آن را توجیه می‌کرد.


وی افزود:آنچه که به تجربه ثابت شد، این بود که حجم مبنا ابزاری است که از کاهش سرمایه میلیون‌ها سرمایه‌گذارانی که با ادبیات بازار سرمایه کم‌ترین آشنایی را دارند، دفاع می‌کند. با استفاده از این ابزار می‌توان، تأثیر شایعات و رفتارهای توده‌ای را در بازار کم‌عمق کاهش داد.


حسینی با اشاره به این نکته که چند به‌نظر می‌رسد حجم مبنا در دوران رونق و برای جلوگیری از افزایش قیمت‌ها و تشکیل حباب قیمتی وضع شد، اما تأثیر خود را در دوران رکود نیز به‌وضوح نشان داده است، گفت: با توجه به تأثیر متغیرهای سیاسی بر بازار سهام ایران و به تبع آن نوسانات شدید، به‌نظر می‌رسد حدف حجم مبنا، راه را برای حضور اخلال‌گران فراهم می آورد .حجم مبنا با نگاه حاکمیتی قابل دفاع است، در غیر این‌صورت به‌عنوان یک عامل مخل در بازار هیچگاه مورد پذیرش نخواهد بود.


وی با یادآوری کاربرد حجم مبنا در تعیین قیمت پایانی هر روز که برابر قیمت آغازین روز بعد است خلاصه می‌شود، ادامه داد:حجم مبنا به همراه درصد نوسان مجاز قیمت در هر روز نسبت به قیمت پایانی روز قبل، به منظور کاهش نوسان قیمت سهام وضع شده است. وضع حجم مبنا بدون در نظر گرفتن درصد نوسان مجاز قیمت بی‌معنا خواهد بود.
حسینی مقدم با بیان این نکته که کالبدشکافی اجزای تشکیل‌دهنده‌ی فرمول حجم مبنا می‌تواند بهترین روش در اصلاح آن باشد، تصریح کرد:تعداد روزهای کاری در فرمول حجم مبنا به‌طور متوسط 250 روز در نظر گرفته شده است؛ این در حالی‌ است‌که طی 3 سال اخیر متوسط تعداد روزهای کاری بورس تهران 240 روز بوده است؛ اما تأثیر این جزء، چندان زیاد نیست.


وی درخصوص تعداد سهام منتشره شرکت که در فرمول حجم مبنا گنجانده شده است نیز خاطرنشان کرد: تعداد سهام منتشره شرکت بیان می‌کند باید درصدی از تعداد سهام منتشره یک شرکت طی یک روز معاملاتی دادوستد شود تا سهم بتواند حدود حداکثری نوسان قیمت را طی نوسانات روزانه تجربه نماید.


به گفته وی، این در حالی است که بسیاری از شرکت‌ها همه‌ی سهام خود را در بازار منتشر نکرده ‌و بسیاری از سهام شرکت‌ها نیز تحت تملک دولت یا سرمایه‌گذاران نهادی غیرفعال قراردارد.به‌عبارت دیگر درصد کمی از سهام شرکت به‌صورت شناور است. همچنین در صورت کسر، تخمینی از متوسط سهام شناور آزاد شرکت‌های پذیرفته شده در بورس قرار دارد با این استدلال که در طول یک سال باید حداقل یک دور، کل سهام شناور آزاد یک شرکت معامله شود.


کارشناس بازار سرمایه با طرح مثالی ادامه داد: سرمایه بانک پارسیان 600 میلیارد تومان و تعداد سهام منتشر شده شرکت، 6 میلیارد سهم است. از طرفی درصد سهام شناور آزاد این شرکت در حال حاضر 45 درصد است و این بدان معنی است که 2700 میلیون سهم از سهام بانک پارسیان در اختیار افرادی است که هر لحظه امکان فروش سهام از جانب آن‌ها وجود دارد.


حسینی افزود: برای محاسبه درصد سهام شناور آزاد بهتر است که از طبقه‌بندی گروه مشتریان بهره گرفت تا اعداد بدست آمده ارقام دقیق‌تری را ارایه کنند. با این اوصاف حجم مبنای شرکت در حال حاضر 4/2 میلیون سهم است؛ یعنی باید 4/2 میلیون سهم دادوستد شود تا سهم شرکت طی یک روز معاملاتی بتواند 3 درصد مثبت و یا منفی را تجربه کند؛ اما شرکتی مانند کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران با سرمایه 500 میلیارد تومانی و تعداد سهام منتشره 5 میلیاردی تنها دارای 5/2 درصد سهام شناور آزاد است و این بدان معنی است که تنها 125 میلیون سهم این شرکت پتانسیل داد و ستد در بورس را دارد.


وی تصریح کرد: درحالیکه حجم‌مبنا شرکت در حال حاضر 2 میلیون سهم است که این مسأله مبین ناکارآمدی فرم موجود است. به‌عبارت دیگر بانک پارسیان بیش از بیست برابر کشتیرانی سهام با پتانسیل داد و ستد دارد، ولی حجم مبنای موجود برای دو سهم فوق فاقد این هوشمندی است تا بیان‌کننده وضعیت واقعی آنها باشد. دخالت سهم شناور آزاد تا حدودی راهگشا است.

*راهکارهایی برای انعطاف عدد حجم مبنا

حسینی مقدم در بخشی دیگر از گفت و گوی خود با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس راهکارهایی را برای انعطاف عدد مبنا ارائه داد و گفت:داده‌های تاریخی بیان می‌کند که در سال‌های 80 و 81 نماد گروه روی معاملات کم حجم و کم رونقی را شاهد بودند.اما همین گروه در سال‌های 85 و 86 حجم بالایی از معاملات بورس اوراق بهادار را به خود اختصاص داده‌اند. این گردش سلیقه و تمرکز برروی سهام مختلف در بازه‌های گوناگون، نیاز به منعطف‌تر بودن عدد حجم مبنا را نشان می‌دهد. این انعطاف را می‌توان از طریق پارامتر هایی در این ابزار ایجاد کرد.


وی افزود:نسبت سرعت گردش سهام که از تقسیم ارزش سهام معامله شده بورس بر متوسط ارزش بازار آن بدست می‌آید، بیانگر وضعیت فعالیت بورس است و هر چه این نسبت بزرگ‌تر باشد، گردش سهام بیش‌تر و بورس‌ فعال‌تر است. گاه به‌جای متوسط ارزش بازار از ارزش بازار انتهای دوره نیز استفاده می‌کنند. میزان این نسبت در بورس‌های مختلف، متفاوت است. مثلاً در بورس نیویورک 167، بورس شانگهای 389 و در بورس کره 192 است.


کارشناس بازار سرمایه با اشاره به نسبت گردش سهام بورس تهران طی سال 1386 که معادل 17 درصد بوده است تصریح کرد:این درصد نسبت به سال‌های قبل از آن (6/15 برای سال 1385 و 1/18 برای سال 1384) از رشد برخوردار بوده است. هم‌چنین این نسبت در صنایع مختلف بورس تهران نیز متفاوت است. به‌عنوان مثال برای صنعت سیمان در سال 1385 برابر 8/10 و در سال 1386 نیز برابر 7/11 بوده است؛ هم‌چنین این نسبت برای صنایعی دیگری مانند فلزات اساسی در سال 1386 معادل 7/26 درصد، نساجی و منسوجات معادل 2/7 درصد و طی سال‌های مختلف، متفاوت خواهد بود.
به گفته حسنی، با این شرایط نمی‌توان از متوسط ضریب گردش سهام کل بورس‌ به‌جای ضریبی برای حجم‌مبنای سهام شرکت‌ها؛ و از گردش سهام یک‌سال به‌خصوص نیز نمی‌توان به‌عنوان ضریب برای همه‌ی سال‌ها استفاده کرد. در واقع استدلال افزایش حجم مبنای کل بورس بواسطه افزایش گردش در یک صنعت خاص غلط است؛ زیرا گردش کلیه صنایع به یک اندازه افزایش نیافته است.


* فرمول پیشنهادی و مزایای آن:


حسینی مقدم، در بخش پایانی این گفت و گو ،فرمول پیشنهادی خود را ارائه داد:
V(i-1)j = سرعت گردش سهام شرکت‌های حاضر در صنعت j در سال گذشته
FFik = سهام شناور آزاد شرکت k در سال i
OS ik= تعداد سهام منتشره شرکت k در سال i
Bik = حجم مبنای شرکت‌ k در سال i

وی خاطرنشان کرد: از آنجاکه احتمال دارد V(i-1)j برخی از شرکت‌ها یا صنایع بیشتر از یک شود و این اتفاق خود موجب افزایش حجم مبنا می‌شود، لذا پیشنهاد می‌گردد که به محض رسیدن V(i-1)j هر صنعت به 1، این نسبت از فرمول حذف گردد.


وی دخالت ضریب سهام شناور آزاد هر شرکت به جای در نظر گرفتن متوسط همه شرکت‌های بورس، استاندارد شدن فرمول حجم مبنا برای همه شرکت‌ها، هوشمند شدن فرمول با توجه به تغییر نسبت سهام شناور آزاد و ضریب خاص هر صنعت در هر سال و در دسترس بودن آن به جهت محاسبه ساده توسط سامانه‌ی معاملات را از ویژگی های حجم مبنای پیشنهادی عنوان کرد.


حسینی مقدم در پایان گفت: در این پیشنهاد عدد حجم مبنا منعطف می‌شود و برای سهام کم معامله یا با گردش سهام پایین و همچنین سهام شناور اندک، حجم مبنا به طور خودکار کاهش می‌یابد و بنابراین معاملات سهم با رسیدن به نقطه تعادل روان می‌شود. پس از روان شدن و افزایش حجم معاملات، متناسب با حجم معاملات جدید بار دیگر حجم مبنا افزایش می‌یابد.


در واقع بر اساس تمرکز بازار، عدد حجم مبنا برای هر سهم و صنعت تغییر می‌کند که ‌این امر منجر به روان شدن معاملات و کاهش صف‌های خرید و فروش می‌شود؛ در عین حال همین ویژگی انعطاف‌پذیری از حباب شدن و یا سقوط یکباره قیمت سهام نیز جلوگیری خواهد کرد.