بدنبال سفر هیات اعزامی بورس تهران به پرتغال و بازدید از بازار اوراق بهادار این کشور،  گزارش حاضر به بررسی اجمالی  بورس یورونکست لیسبون می‌پردازد.گزارش تکمیلی را در تاپیک های بعدی ارایه می کنم.

 

در اول ژانویه 1769، بورس لیسبون در یک ساختمان کوچک در شرق Praca de comercio به‌عنوان یکی از مهم‌ترین سازمان‌های مرتبط به بحث سرمایه تأسیس شد و تقریباً یک قرن بعد بورس پورتو ایجاد شد. در 29 آوریل 1974، همه معاملات اوراق بهادار با تصمیم کمیته Salvation ملی متوقف شد.

بعد از دو سال، معاملات اوراق قرضه بورس لیسبون مجدداً آغاز شد و در 28 فوریه 1977، معاملات همه اوراق بهادار پذیرفته شده در بورس لیسبون از سر گرفته شد.

در دوم ژانویه 1981، جلسات معاملاتی بورس پورتو نیز بازگشایی شد. اولین عرضه عمومی در پرتغال در نوامبر 1986 و در بورس پورتو اتفاق افتاد و اولین تحصیل نیز در بورس لیسبون صورت پذیرفت. در ادامه در بورس پورتو اولین عملیات خصوصی‌سازی در پرتغال در 27 فوریه 1989 انجام شد.

در اول ژوئن 1994 به‌دنبال توافقات بین انجمن بورس لیسبون و پورتو معاملات نقد روی اوراق بهادار در بورس لیسبون متمرکز شد. 20 روز بعد از معاملات قراردادهای آتی در بازار مشتقه پورتو آغاز شد.

در آوریل 1997، خدمات بازخرید (repo) شروع شد و در سپتامبر 1998، فعالیت‌های مربوط به rendering Services همچنین آغاز شد. از نوامبر 1998 معاملات اوراق قرضه و اوراق مشارکت شروع شد.

از چهارم ژانویه 1999، معاملات سهام و واحدهای سرمایه‌گذاری بر حسب یورو (واحد متحد پولی اروپا) انجام شد و به این ترتیب همه معاملات، مظنه‌گذاری و ... به یورو تبدیل شد. از اکتبر همین سال سامانه معاملات SEA معرفی شد. به‌دنبال برگزاری مجمع عمومی همزمان در بورس موجود در پرتغال یعنی انجمن بازار اوراق بهادار لیسبون و انجمن بازار مشتقه پورتو، ادغام این دو بازار و تبدیل آن تنها به یک شرکت اوراق بهادار تصمیم‌گیری شد. شرکت جدید که حاصل ادغام دو بورس قبلی بود به BVLP تغییر نام داد.

بورس اوراق بهادار لیسبون و پورتو مدیریت بازارهای سازمان یافته نقد و مشتقه پرتغال و همچنین سایر بازارهای غیرسازمانی یافته را به عهده گرفت. در سال 2000 تغییری در مقررات بازار نقد با معرفی دستورالعمل معاملات جدید به‌وجود آمد. در 13 ژوئن سال 2001 بین بورس لیسبون، پورتو و یورونکست تفاهم‌نامه همکاری امضا شد. و در 13 دسامبر همان سال به توافق نهایی در خصوص ادغام دست یافتند. در ژانویه سال 2002 سهام‌داران شرکت نیز ادغام را پذیرفتند و به‌طور رسمی از ششم فوریه سال 2002 بورس اوراق بهادار لیسبون، پورتو نام خود را به یورونکست لیسبون تغییر داد و در سپتامبر سال 2002 یورونکست لیسبون به اعضای خود اجازه معامله همه محصولات بازار نقد را که در بورس‌های یورونکست پاریس، بروکسل و آمستردام اعطا کرد.

Euronext Lisbon یک بازار اوراق بهادار در لیسبون، پرتغال است. در این بازار سهام، اوراق قرضه شرکتی و دولتی، حق تقدم، صندوق‌های قابل معامله، واحدهای شرکت‌های سرمایه‌گذاری دادو ستد می‌شود. BVL شاخص عمومی و اسمی این بازار است که شامل همه شرکت‌های پذیرفته شده در بازار رسمی می‌گردد. ابزار مشتقه دیگری نظیر قراردادهای آتی روی سهام 20- PSI، اوراق اختیاری قراردادهای آتی معامله می‌شود. ساعت معاملاتی در این بازار نیز 9 الی 30/17 روزهای دوشنبه تا جمعه است.

یورونکست لیسبون در سال 2002 تشکیل شده بود یعنی زمانی که سهام بورس اوراق بهادار لیسبون و پورتو توسط یورونکست خریداری شد. در پایان سال 2001، 65 شرکت در بازار سازمان یافته، BVLP پذیرفته شده بوده که بیش از 1/96 میلیارد یورو ارزش بازار آن‌ها بود. از ژانویه تا دسامبر سال 2001 بیش از 7/4 میلیون قرارداد آتی و اوراق اختیار در بورس BVLP دادوستد شده بود.

 

 

 یورونکست

شکل‌گیری یک مدل بازار سرمایه هماهنگ و یکپارچه در سطح بین‌المللی معمولاً با فشارهای گوناگونی از ناحیه جناح‌های مختلف مواجه خواهد شد و لزوماً دارای محدودیت‌هایی اساسی است، از جمله این محدودیت‌ها می‌توان به محدودیت‌های سیاسی و اقتصادی اشاره کرد. با این حال ایجاد چنین مدلی مزایای فراوانی را دربر خواهد داشت. به عنوان مثال، تجمع سرمایه در یک نقطه و تخصیص سرمایه به شکلی که منجر به رفاه و رشد اقتصادی شود.

حال با شکل‌گیری نمونه‌ای از مدل بازار سرمایه یکپارچه، به‌عنوان نقطه شروع مناسبی با نام «یورونکست» در سطح جامعه اروپا این مهم تحقق یافت. چنین امر مهمی در سال 2000 با اهدافی از جمله هدایت صنعت بورس اروپا، ایجاد توافقات بین‌المللی در جهت رشد سیاست‌های خارجی و ... تحقق یافت و برخی محدودیت‌ها مانند استفاده از واحد پولی «یورو» (در سال 1999 م.) در اروپا راه‌های رسیدن به چنین بازاری را هموار ساخته است.

یورونکست بازارهای بین‌المللی و بازارهای اوراق مشتقه را به شکلی قانون‌مند در بلژیک، فرانسه، انگلستان، هلند و پرتغال به وجود آورده است.


از زمان تولد یورونکست در سال 2000، این نهاد در مسیر تلفیق بازارهای مالی یا یکپارچگی بازارهای محلی در مسیر اهداف اروپا واحد حرکت کرده است. یورونکست برای استفاده‌کنندگان، بازارهایی خاص با سهولت استفاده و سرمایه‌گذاری به‌طوری مؤثر را ایجاد کرده است.

امروزه یورونکست یک سازمان برای مبادلات سهام به صورت هماهنگ و یکپارچه در بازار سرمایه اروپا است، هماهنگی در ادغام معاملات و مبادلات، شفاف‌سازی عملیات شرکت‌ها و بازارهای غیرمتشکل مبادلات نقدی و سایر شرکت‌های تحت پوشش آن‌ها از جمله وظایف این سازمان است.

 

 مسیر تکاملی رشد یورونکست

سپتامبر 2000:

ادغام بورس آمستردام، بروکسل و پاریس جهت شکل‌دهی به یورونکست به‌عنوان اولین نقطه بورس اروپا که تحت قوانین شرکت‌های هلند رهبری می‌شود.

ژانویه 2002:

یورونکست با تحصیل بورس (بازار اوراق مشتقه بین‌المللی لندن) توسعه پیدا می‌کند.

فوریه2002:

یورونکست با رشد و ادغام بورس پرتغال ادامه کار می‌دهد.

نوامبر 2004:

هماهنگ‌سازی میان بازارهای اروپا کاملاً انجام شد و یورونکست هم‌اکنون یک مکان معین برای محصولات نقدی و مکان مشخصی برای محصولات اوراق بهادار مشتقه است.

جولای 2005:

شرکت آتوس با مالکیت 50 درصدی با یورونکست ارائه خدمات IT را به‌عنوان ابزاری میان یورونکست وآتوس برای اداره دو شیوه مختلف معاملاتی‌اش، یعنی معاملات نقدی و اوراق مشتقه را به‌عهده می‌گیرد.

نوامبر 2005:

بازار الکترونیکی MTS برای عمده‌فروشان اوراق بهادار با درآمدی ثابت که با شرکت MBE (یک هلدینگ است) ایجاد  شد که مالکیت 51 و 49 درصدی به‌ترتیب در اختیار یورونکست و بورسای ایتالیا قرار دارد.

_        یورونکست پول تجاری یگانه

در سال 2003، یورونکست جایگاه مطمئن و موفقی را در بازارهای اروپا با در نظر گرفتن توسعه و استحکام مراکز تجاری‌اش، به‌دست آورد.

در این راستا یورونکست، همراه با رشد محصولات با توجه به بحران‌های استراتژیکی و گسترش توافقات بین‌المللی، به مدل تجاری یگانه‌ای دست پیدا کرده است. نتیجه کلی در رابطه با این سازمان را می‌توان این‌گونه بیان کرد که یورونکست یک بازار سرمایه در اروپا است.

_        دستیابی به مدل یکپارچه تجاری

از ابتدای سال 2000 الی 2003 یورونکست به‌طور عمده‌ای سرمایه‌گذاری مستقیم در سیستم IT را به منظور ایجاد یک بازاری به‌وجود آورده است که در نهایت این سیستم به‌طور قابل ملاحظه‌ای منجر به کاهش هزینه‌های تجاری گروه شده است که انتظار می‌رود در سال‌های آتی هزینه‌های IT کاهش بیش‌تری یابد و مبادلات راحت‌تر انجام شود. یورونکست استراتژی یکپارچه‌ای را دنبال می‌کند و از قوانین استاندارد تجاری متحدالشکل و قطعی بهره می‌گیرد، از این رو به سیستم‌های یکپارچه‌ای دست یافته است و هم‌اکنون می‌تواند به قوانین مکتوب خود عمل کند.

یورونکست ابداع‌کننده روشی برای یکپارچگی بازارهای مالی اروپا است و این شرکت قدرتش را از بازارهای محلی و جریانات درآمدی متنوعشان می‌گیرد و با یکپارچگی این بازارها به‌طوری موفقیت‌آمیز، سازمان قادر به ایجاد کارآمدی تجاری شده است.

_        بازارهای اوراق بهادار مشتقه سهام

یورونکست لیف بازار بین‌المللی اوراق مشتقه یورونکست است که دربر گیرنده بازارهای اوراق در آمستردام، لندن، بروکسل، لیسبون و پاریس است. یورونکست لیف محدوده گسترده و در حال رشد اوراق مشتقه را به مشتریان در تمامی دنیا معرفی می‌کند، سال 2005 اولین سالی بود که به‌طور کامل تمامی محصولات در دسترس جهت انجام مبادلات با استفاده از امکانات تجارت الکترونیکی انجام گردید و منجر به عملکرد خوبی در تقابل با شرایط رقابتی بازار اوراق شد.

یورونکست لیف دومین بازار بزرگ اوراق مشتقه در اروپا از نظر حجم و دومین بازار بزرگ در جهان از نظر متوسط ارزش تجاری روزانه است. یورونکست لیف با هدف ارائه و اندازه‌گیری ارزش سهام‌داران و استناد به شناسایی نیاز مبادلات بین‌المللی ساده‌تر و کم‌هزینه‌تر در گستره مرزهای محصولات اوراق بهادار مشتقه است.

یورونکست به مشتریانش در 31 کشور اجازه دستیابی به تجارت الکترونیکی با عملکرد بالا را می‌دهد و فراهم‌کننده امکاناتی برای انجام مبادلات با نظم و قاعده خاص و اطلاعاتی راجع به نرخ‌های بهره، سرمایه، شاخص‌ها، محصولات و اوراق جاری تجاری است.

_        بازارهای نقدی سهام

بازارهای نقدی یورونکست به عملکرد بالایی از سال 2005 دست یافته است. یورونکست سومین بازار بزرگ دنیا با توجه به سرمایه کسب شده است.

بازار نقدی یورونکست و موقعیت‌های استراتژیکی تجاری واحدها و تجارت (انجام مبادلات) امکاناتی را برای بازارهای نقدی، سرمایه و اوراق قرضه و مشتقاتش مانند اختیار خرید سهام و گواهینامه‌ها و سرمایه‌گذاری‌های نقدی در بازارهای سهام کشورهای تحت پوشش را به‌وجود می‌آورد.

چنین وسایل و ابزارآلات مورد مبادله به‌ترتیب هماهنگ شده و بر مبنای نقدینگی‌شان قرار می‌گیرند. یورونکست برای اوراق بهادار تجاری در بازارهایی به‌طور عادلانه، شفاف، منظم و با قاعده و هدفمند جهت دسترسی آسان به گزارش مبادلات اوراق برای تمامی صادرکنندگان اوراق بهادار با هدف نهایی افزایش سرمایه در اروپا و ایجاد ساختاری هماهنگ در اروپا انجام عملیات می‌نماید، بازارهای نقدی یورونکست برنامه‌ریزی شده جهت توانمند ساختن بازارهای محلی برای رشد و بهره‌برداری از نیروهای یگانه است.

Nexteconomy و Nextprime هم شاخص قیمتی و هم شاخص بازدهی کلی بازار دارد که به‌صورت وزنی محاسبه می‌شود. سال پایه این شاخص‌ها 31 دسامبر 2001 است که مبنای آن 1000 در نظر گرفته شده است. شاخص‌های دیگری از ژانویه 2002 برای بخش‌های مختلف طراحی شده است که می‌توان به AEX index، CaC40، Dow janes Euro Stoxx50 اشاره کرد.

 

 

4.2  Euronext .Liffe

در ژانویه 2002 و با خرید بازار بین‌المللی اوراق اختیار و قراردادهای آتی لندن (LIFFE[1]) توسط یورونکست متشکل شد. و بعد از آن فعالیت‌های مشتقه در کلیه بورس‌های عضو یورونکست (آمستردام، لیسبون، پاریس و بروکسل) در یورونکست لیف انجام شد و معاملات آن نیز از طریق نرم‌افزار LIFFECONNECT به‌صورت الکترونیکی انجام می‌شود. یورونکست لیف مجموعه‌ای از قراردادهای آتی و اختیار معامله روی نرخ بهره کوتاه‌مدت، اوراق قرضه، معاوضه[2]، سهام و کالاها را عرضه نموده است.


 

علاوه بر این یورونکست تکنولوژی خود را در 3 بخش به‌فروش رساند. از آوریل 2003، بازار بین‌المللی قراردادهای آتی توکیو LiffeConnect را در بازار خود عملیاتی نمود. علاوه بر این از ژانویه 2004 هیئت تجاری شیکاکو معاملات الکترونیکی را با استفاده نرم‌افزارهای یورونکست آغاز نمود. همچنین هیئت تجاری کاتراس، بورس مونوپلیس و بورس کالای Winnipey نیز از نرم‌افزار فوق برای معاملات شبانه بازارهای خود استفاده نمودند.

 

 آلترنکست

این بازار در سال 2005 توسط یورونکست و با هدف کمک به شرکت‌های کوچک و متوسط در منطقه مالی اروپا شکل یافت و از سال 2007 که یورونکست با Nyse ادغام شد نام این بازار به Nyse Alternext تغییر یافت.

 

 

 نکاتی در خصوص بورس یورونکست لیسبون

_        نظارت و رسیدگی به کارگزاران به‌صورت محلی و بر اساس دستورالعمل‌های هر بورس انجام می‌شود.

_        نظارت توسط مقام ناظر بر کلیه امور بازار سرمایه کشورهای عضو یورونکست به‌صورت محلی انجام می‌دهند. هرچند قبلاً سعی شده تا قوانین و مقررات آن‌ها تا حدودی یکسان‌سازی گردد.

_        بورس‌ها استانداردهای پذیرش یکسانی دارند ولی اختیار پذیرش یک شرکت به‌صورت محلی است. برای شرکت‌های بین‌المللی این امکان وجود دارد که از هر کدام از بورس‌ها وارد یورونکست شدند. معمولاً شرکت‌های بین‌المللی با بررسی تفاوت‌ها در حوزه نظارت بر بازار، خدماتی که بورس‌ها ارائه می‌کنند و زبان به ارائه درخواست از جانب یک بورس مشخص از مجموعه یورونکست می‌پردازند.

_        در شرایط بحرانی به بورس‌های محلی اختیار داده شده تا معاملات را متوقف کنند.

_        پرتغال فرایند خصوصی‌سازی را پشت سر گذاشت و نکته جالب این‌که برخی از شرکت‌ها نظیر مخابرات پرتغال سهام طلایی منتشر کردند که هنوز هم در این بازار وجود دارد.

_        حداقل میزان سهام شناور آزاد برای شرکت‌ها 25% است.

_        درصد مجاز نوسان طی معاملات روزانه 10 درصد است اما هر گاه قیمت‌ها به محدوده 10 درصد رسید معاملات ان متوقف می‌شود و به مدت 2 دقیقه حراجی برگزار می‌شود که هیچ محدوده نوسانی در آن وجود ندارد و سپس معاملات با شرایط محدوده نوسانی 10% آغاز می‌شود.

_        تعداد کارگزاران در حال حاضر 70 شرکت است. قبل از ادغام در یورونکست 20 کارگزار عضو بورس لیسبون، پورتو بودند که در ابتدا همه آن وابسته به بانک‌ها بودند اما در حال حاضر بسیار از آن‌ها کارگزاران بین‌المللی هستند که معمولاً وابسته به بانک‌ها، بانک‌های سرمایه‌گذاری و نهادهای مستقل هستند.

_        تعداد شرکت‌های پذیرفته شده بعد از پیوستن به یورونکست افزایش یافت. 50 شرکت در بورس پذیرفته شده بودند که 20 شرکت برتر آن 95 درصد حجم معاملات را در اختیار داشتند. این مسأله باعث شد بعد از پیوستن به یورونکست، ارائه اطلاعات، شفافیت اطلاعات بیش‌تر شد و مشاوران سرمایه‌گذاری بین‌المللی توجه بیش‌تری به این شرکت‌ها کردند. نقاط ضعف و قوت این شرکت‌ها بیش‌تر شد و شرکت‌ها سعی در ارتقای عملکرد خود داشتند.

_        مهم‌ترین چالش پیش‌ روی یورونکست لیسبون قانون جدیدی است که توسط اتحادیه اروپا در حال تدوین است. این قانون نحوه برخورد با مشتریان و نهادهای مستقل و به‌خصوص خدماتی که به سرمایه‌گذاران غیرعرضه‌ای باید ارائه شود، را مورد بررسی قرار می‌دهد. از ویژگی‌های این قانون این است که به هر کس اجازه می‌دهد که بورس راه‌اندازی کنند و فقط شرایط حداقلی را دارا باشند که این مسأله یعنی افزایش فضای رقابتی برای بورس‌های موجود. ممکن است یک سهم در چند بورس و با کارمزدهای مختلف دادوستد شود. اما از آن‌جا که کارگزاران بر اساس این قانون مکلفند که برای مشتریان خود سهام را با پایین‌ترین کارمزد خریداری نمایند، کار اندکی مشکل می‌شود. همچنین این قانون به برخی از نهادها و کارگزاران معامله در غالب سیستم‌های معاملات غیرکنترل شده و غیر سازمان یافته می‌دهد که این مسأله چالش ویژه‌ای را برای بورس‌ها ایجاد خواهد نمود.



[1]. London International Financial Futures and Option exchange

[2]. Swaps


[1]. از سال 2005، یورونکست در جهت بازارهای عمده فروشی قراردادی را با بورس ایتالیا منعقد نمود و همچنین به‌دنبال افزایش دامنه فعالیت‌ها و خدماتش می‌باشد.