با توجه به اصلاح بندهایی از دستورالعمل بازارگردانی در بورس اوراق بهادار تهران می­خواهیم راجع به نقش و عملکرد بازارگردان یا فراهم­کنندگان نقدینگی در بورس‌ها بحث کنیم. این افراد و نقشی که ایفا می‌کنند میان بورس‌ها متفاوت است. برای مثال در بورس‌های ایالات متحده این افراد به "بازارگردانان ویژه[1]" معروف هستند در حالی­که بیش‌تر بازارها، بازارگردان منفرد ندارند اما در عوض معامله‌گران رقابتی دارند. بازارگردان متمرکز نقش حیاتی برای فعالیت کارا و با ثبات در بازارها ایفا می‌کنند.

مهم‌ترین شرط برای یک بازار خوب، نقدشوندگی است که بستگی به آن دارد که چگونه بازارگردان‌ها وظیفه خود را انجام دهند. بحث اصلی ما بر نقش بازارگردان ویژه در بورس‌های ایالات متحده با در نظر گرفتن نقش تطبیقی آن‌ها در سایر بورس‌ها تمرکز دارد.

بازارگردان ویژه در ایالات متحده عضوی از بورس است که به‌منظور تأمین نقدشوندگی سهم خاصی به کار گرفته می‌شود. بازارگردان ویژه، بر 10 تا 15 سهم متمرکز خواهد شد. حداقل سرمایه برای بازارگردان ویژه در حال حاضر 1 میلیون دلار یا ارزش 15 هزار سهم مورد بازارگردانی، هر کدام که بیش‌تر باشد، است.

بازارگردان ویژه دو عملکرد عمده دارد. اول این‌که آن‌ها به‌عنوان کارگزار در بازار فعالیت می‌کنند و سفارش‌های خرید و فروش کارگزاران را در سامانه معاملات قرار می‌دهند. آن‌چنان‌که اشاره شد، کارگزار انفرادی (کارگزاری که برای خود خرید و فروش می‌کند) نیز سفارش‌های محدود خود را به بازارگردان ویژه می‌دهد تا زمانی‌که به قیمت مورد نظر رسید، معامله انجام گیرد.

دومین عملکرد مهم بازارگردان ویژه فعالیت به‌عنوان معامله‌گر[2] است تا بازار منصفانه‌ای را با فراهم کردن نقدشوندگی در زمانی‌که جریان عادی سفارش‌ها کافی نیست، حفظ کند. در زمان فعالیت به‌عنوان معامله‌گر، بازارگردان ویژه زمانی‌که عرضه و تقاضای کافی از سوی سرمایه‌گذاران برای فراهم کردن بازاری پیوسته و نقد وجود ندارد باید به حساب شخصی خود بخرد و بفروشد.

به این مثال توجه کنید؛ در حال حاضر سهام یک شرکت حدود 40 دلار معامله می‌شود؛ فرض کنید که تقاضای خرید و فروش در بازار بدون حضور بازارگردان ویژه به ترتیب 40 و 41 دلار است. در چنین شرایطی ممکن است سفارش خرید و فروش به‌طور تصادفی بین 40 تا 41 دلار نوسان کند که این بدان معنی است که بازار معاملات 5/2 درصد نوسان داشته است. برای بسیاری از سرمایه‌گذاران این میزان تغییرات حکایت از یک بازار پرنوسان دارد و ممکن است این تلقی ایجاد شود که بازار نقدشونده یا نقد نیست. در این شرایط، انتظار می‌رود تا بازارگردان ویژه با ورود سفارش‌های خرید و فروش یا هر دو به کوچک‌تر کردن شکاف قیمتی خرید و فروش و تقویت جریان پیوسته معاملات، نقدشوندگی را فراهم کند که اصطلاحاً به این عمل بازارگردان ویژه "Bridge Liquidity" گفته می‌شود. در این مثال بازارگردان می‌تواند با ورود سفارش خرید به ارزش 25/40 یا 50/40 دلار یا سفارش فروش به ارزش 50/40 دلار یا 75/40 دلار موجب کاهش شکاف به نصف یا یک­چهارم شود.



[1] Specialist

[2] Dealer