عرضه عمومی اولیه، اولین فروش سهام عادی یک شرکت به سرمایه‌گذاران از طریق بورس یا پذیره‌نویسی عمومی است. هدف اصلی از عرضه عمومی اولیه، افزایش سرمایه برای شرکت است. عرضه سهام در بورس به‌منظور بهره‌برداری از منافع و امتیازات آن، مقررات سنگین و الزامات گزارش‌گری را هم به دنبال خود دارد.

سالانه حجم زیادی از پول‌های تازه­ی سرمایه‌گذاران از طریق بورس‌ها در عرضه‌های سهام شرکت‌ها جذب می‌شوند و به‌منظور توسعه فعالیت‌ها در اختیار شرکت‌ها قرار می‌گیرد. با هدف تعیین قیمت مناسب نیز بورس‌ها طی دوره­های مختلف، روش‌های متفاوتی را برای عرضه اوراق بهادار انتخاب کردند تا بتوانند هم بخش زیادی از سهام شرکت را به فروش برسانند و هم قیمت منصفانه و واقعی را کشف نمایند. در این راستا مؤسسات تأمین سرمایه و مشاوران پذیرش فعالیت وسیعی در جهت آماده‌سازی، ارزش‌گذاری و پذیره‌نویسی سهام شرکت‌های آماده عرضه انجام می‌دهند؛ هر چند این مؤسسات شاید در ابتدای راه عرضه سهام و روش‌های به‌کارگیری برای عرضه باشند.

بررسی عرضه‌های اولیه در بورس‌های نیویورک و نزدک در آمریکا نشان می‌دهد که طی 3 سال 2008 تا پایان اکتبر 2010، 244 عرضه عمومی اولیه در این دو بورس انجام شده است. شرکت‌های عرضه شده طیف وسیعی از صنایع را شامل می‌شوند؛ ولی نگاهی اجمالی حکایت از آن دارد که بخش عمده شرکت‌های عرضه شده مربوط به صنعت تکنولوژی و صنعت خدمات مالی است؛ به‌طوری‌که 62 شرکت از مجموع 244 شرکت عرضه شده در این سال‌ها از این دو صنعت بوده‌اند.

 

<!-- /*

جدول شماره 1 تعداد عرضه‌های عمومی اولیه بر حسب صنعت را نشان می‌دهد:

   

Industry

No

Technology

33

Financial Services

29

Consumer Electronics

16

Energy

14

Real Estate

12

Consumer Products

12

Consumer Goods

12

Manufacturing

11

Health Care

11

Pharmaceutical

10

Biotechnology

10

Education

7

Retail

6

Internet

6

Services

5

transpotartion

4

Others

44

Sum

244

 

اما چنین رفتاری در بسیاری از بورس‌ها مطرح دنیا نظیر لندن، آلمان و توکیو نیز مشاهده می‌شود. اما نگاه دقیق‌تر به آمارها حکایت از آن دارد که طی سال‌های اخیر شرکت‌هایی از صنایع جدید متقاضی پذیرش در بورس‌ها هستند. شرکت‌هایی که در حوزه آموزشی فعالیت می‌کنند، شرکت‌هایی که در حوزه مدیریت ریسک فعال هستند، بیمارستان‌ها و هتل‌ها از زمره این شرکت‌ها هستند. شرکت‌هایی مانند شرکت‌های مشاوره، شرکت‌های فعال در حوزه بهداشت و درمان، بازاریابی، تبلیغات، امنیت و سرگرمی تعدادشان در بوس‌ها روزبه‌روز در حال افزایش است. به نظر می‌رسد که علی‌رغم احساس نیاز توسط فعالان و شرکت‌های این عرصه‌ها، مؤسسات تأمین سرمایه و بورس‌ها باید به استقبال این شرکت‌ها و صنایع بروند. شرکت‌هایی که شاید در کشور ما هنوز به درستی درک و مدیریت نشده‌اند.

به‌منظور بررسی علمی و دقیق‌تر نمونه‌ای از صنایع خاص از بین عرضه‌های عمومی اولیه صورت گرفته در بورس نیویورک و نزدک انتخاب شد. نمونه جدید شامل 32 شرکت است که 7 شرکت در حوزه آموزش، 10 شرکت در زمینه بهداشت و درمان یک بیمارستان، 3 هتل، یک شرکت فعال در عرضه مدیریت ریسک و ... است. جدول 2 جزییات نمونه انتخابی را نشان می‌دهد. هدف از انتخاب این نمونه بررسی دو موضوع بود:

1.      آیا این شرکت‌ها که بسیاری از آن‌ها سرمایه اندکی نیز (به نسبت سایر شرکت‌های پذیرفته شده در بورس نیویورک و نزدک) دارند عرضه اولیه موفقی از نظر عرضه‌کنندگان محسوب می‌شدند.

2.      آیا این عرضه مورد اقبال سرمایه‌گذاران واقع شده است؟

برای پاسخ به این دو پرسش اطلاعات مربوط به قیمت‌گذاری پیشنهادی بانک‌های سرمایه‌گذاری و مؤسسات عرضه‌کننده و قیمت عرضه اولیه همچنین قیمت روز بعد از عرضه استخراج شد. از آن‌جاکه روش غالب در عرضه اولیه طی سال­های اخیر در بورس نیویورک و نزدک روش ثبت دفتری است، قیمت پیشنهادی پذیره‌نویس در بازار در دسترس است. چنان‌چه قیمت عرضه اولیه در محدوده قیمت پیشنهادی عرضه‌کننده یا بالاتر از آن بود، عرضه موفق تشخیص داده می‌شد و چنان‌چه عرضه اولیه با قیمتی کم‌تر از محدوده پیشنهادی بانک سرمایه‌گذاری یا عرضه‌کننده بود، عرضه را ناموفق تشخیص دادیم. برای 32 شرکت حاضر در نمونه نشان داد که قیمت همه شرکت‌های عرضه شده از صنعت آموزش با قیمتی با اخذ از قیمت پیشنهادی عرضه‌کننده کشف شد. در مورد هتل‌ها، شرکت‌های فعال در حوزه مدیریت ریسک، مشاوره بازی و سرگرمی و امنیت نیز چنین نتیجه‌ای حاصل شد. اما در مورد شرکت‌های فعال در حوزه بهداشت، بیمارستان، خدمات دفاعی و تبلیغات چنین نتیجه‌ای به‌دست نیامد. اما در مجموع 65 درصد از عرضه‌های صنایع خاص موفق بوده است.

در پاسخ به پرسش دوم، بازدهی یک‌روزه مورد بررسی واقع شد. نتایج حکایت از آن دارد که شرکت از 6 شرکت از 7 شرکت صنعت آموزشی در پایان روز اول بازدهی قابل قبولی داشتند و تعدادی از آن­ها نیز از بازدهی بیش از 15 درصد طی یک‌روز برخوردارند. تنها 4 شرکت از 10 شرکت فعال در صنعت بهداشت و در میان بازدهی مثبت داشتند. همه هتل‌های عرضه شده هم مورد اقبال سرمایه‌گذاران واقع شد و بازدهی مثبت داشت. نتایج بررسی سایر صنایع در جدول زیر آمده است:

 

 

My Sample

 

 

 

 

 

 

 

Industry

No

Good IPO

Return First Day

Education

7

7

6

Healthcare

10

5

4

Hospitals

1

0

1

Networking

1

0

1

Hotels

3

3

3

Utilities

2

1

0

Advertising

2

1

1

Gaming

1

1

0

Fashion

1

0

0

Military

1

0

1

Security

1

1

1

Consulting

1

1

1

Risk Management

1

1

1

Sum

32

21

20

 

نتیجه این بررسی اجمالی شاید می‌تواند این باشد که مؤسسات تأمین سرمایه و بورس در کشور ما باید زمینه لازم برای جذب شرکت‌های فعال در حوزه‌هایی که مغفول مانده‌اند، را فراهم کنند. بیمارستان‌های خصوصی، هتل‌ها، مؤسسات آموزشی و شرکت‌های فعال در حوزه تبلیغات می‌توانند به‌منظور توسعه فعالیت‌های خود و بهره‌مندی از منافع بورسی شدن در کانون توجه قرار بگیرند و در فهرست نرخ­های پذیرفته شده در بورس قرار گیرند.