بازارهای مالی جهان در سالی که گذشت (سال 2010)

 

سال 2009 به سال رکود بزرگ شهرت پیدا کرده؛ یعنی سالی که در آن اقتصاد جهان شدیدترین رکود خود را از زمان جنگ جهانی دوم تاکنون تجربه کرده است؛ اما نام مناسب دیگری نیز می‌توان برای این سال در نظر گرفت. "سال ثبات بزرگ"؛ زیرا سال 2009 نه به سبب رکود و کاهش شدید تولید، بلکه به‌ خاطر نحوه معکوس شدن روند یک فاجعه اقتصادی، سالی استثنایی بود. اقتصاددان‌ها و تحلیل‌گران معتقدند این دوره پس از بحران بسیار مهم‌تر از دوران بحران است؛ زیرا تبعات این رکود عمیق و گسترده بسیار پیچیده و پایا هستند.

به نقل از مؤسسه مکنزی گلوبال، بحران مالی در جهان باعث کاهش حدد 29 هزار میلیارد دلاری ثروت‌های جهان در بازارهای سهام و مستغلات و همچنین کاهش 60 درصدی سرمایه‌گذاری در جهان، در مقایسه با سال 2007، شده است.

سال 2010، نشانه‌های رهایی تدریجی از بحران مالی بزرگ در اقتصاد جهان آشکار شد؛ اما در اروپا، بحران یونان و ایرلند زنگ خطر سقوط ارزش یورو را به صدا درآورد. آغاز دومین بحران مواد غذایی، نگرانی دیگر جهان اقتصاد بود.

در آستانه سال مذکور، کارشناسان اقتصادی (گزارش سال گذشته صندوق بین‌المللی پول) امیدوار بودند که، اقتصاد جهان از زیر فشار بحران مالی سال‌های 2006 تا 2008 خارج شود. گزارش صندق بین­المللی پول، میانگین رشد اقتصادی سال 2010 را بیش از 5/4 درصد پیش‌بینی می‌کرد.

پیش‌بینی صندوق بین‌المللی پول، در مواردی درست بود. در میان کشورهای اروپایی رشد اقتصادی آلمان پس از چند سال درجا زدن، به نزدیک 4 درصد رسید. برخی از کشورهای تولیدکننده نفت هم رشد دو رقمی را ثبت کردند. اما در پایان بهار سال 2010، ناگهان روشن شد که حجم بدهی‌های غیرقابل پرداخت دولت یونان به 300 میلیارد یورو رسیده و کشورهای ایرلند، پرتغال و اسپانیا نیز با خطر ورشکستگی روبه‌رو هستند؛ و بحران مالی در 4 کشور حوزه یورو، زنگ خطر سقوط شدید نرخ برابری یورو را به صدا درآورد و باید چاره‌ای برای پیش‌گیری از گسترش این خطر اندیشیده می‌شد.

در ماه مه 2010، 16 کشور حوزه یورو، همراه با بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول، تصمیم به ایجاد "صندوق ثبات یورو" با 750 میلیارد یورو اعتبار گرفتند. آلمان به تنهایی تأمین 120 میلیارد دلار از اعتبارات صندوق ثبات یورو را تضمین کرد. اوایل دسامبر، وزرای دارایی کشور‌های عضو اتحادیه اروپا، یک بسته نجات 85 میلیارد دلاری را برای ایرلند مغرور از تصویب نهایی گذراندند. به این ترتیب، ایرلند که شهروندان آن تاکنون دوباره به قانون اساسی اتحادیه اروپا رأی منفی داده‌اند، اولین کشوری بود که توانست با کمک صندوق ثبات یورو، با بحران مالی شدید خود مقابله کند.

در سال گذشته نقش چین بر اقتصاد جهانی، در سه مورد بحث‌آفرین بود. پکن، با محدودیت‌ صدور فلزات کمیابی که مورد نیاز صنایع مدرن و کامپیوتری است، نگرانی آفرید و آلمان را به‌عنوان قهرمان چندین ساله صادرات کنار زد و نقشی تعیین کننده در کمبود و گرانی مواد غذایی در جهان داشت.

سازمان خوارو بار جهانی پاییز سال 2010 اعلام کرد که تولید غلات جهان در سال جاری دو درصد کاهش یافته و کمبود مواد غذایی می‌تواند بحرانی شبیه بحران مواد غذایی سال 2008 را ایجاد کند. بر اساس گزارش سازمان خواروبار جهانی، میانگین نرخ مواد غذایی، تنها در فاصله ماه‌های ژوییه و اوت امسال، 5 درصد بالا رفت و رکورد دو سال گذشته را شکست.

سازمان خواروبار جهانی، آتش‌سوزی بزرگ در روسیه و سیل پاکستان را مهم‌ترین دلایل کمبود و افزایش قیمت مواد غذایی معرفی کرد. اما کارشناسان غربی اعلام کردند که افزایش مصرف چین و آزمندی بورس‌بازان نیز دو پارامتر مهم دیگر هستند.

در جمهوری خلق چین، میانگین افزایش قیمت همه کالاها، از نوامبر 2009 تا نوامبر 2010 تنها 6/1 درصد بالا رفت، اما در همین مدت، نرخ مواد غذایی بیش از 10 درصد افزایش یافت.

افزایش حدود 30 تا 40 درصدی قیمت طلا در واقع واکنش هیجانی بازار نسبت به پیامدهای بحران بود. اگرچه اخیراً افزایش قیمت طلا روندی نزولی را در پیش گرفت؛ اما این رفتار به همان اندازه هیجانی است که افزایش قیمت هیجانی بود.

این درحالی بود که بسیاری از کالاهای اساسی و گرانبها نیز با رشد مواجه بود. نقره در سال 2010 به میزان 73 درصد رشد داشت. مس، پس از سال‌ها کاهش قیمت، در سال گذشته با رشد 5/26 درصد مواجه بود. نیکل 27 درصد رشد داشت؛ اما روی هم مانند سال 2009، نزدیک به 9 درصد کاهش داشت. متوسط قیمت نفت خام در سال 2010 نسبت به سال 2009 از رشد 4 درصدی برخوردار است. جدول شماره‌ 1 تغییرات قیمت کالاها را در سال 2010 نشان می‌دهد.

جدول 1: تغییرات قیمت کالا در سال 2010 (دلار آمریکا)

 

شروع 2010

پایان 2010

درصد تغییرات

طلا

1128

1405

6/24

نقره

6/17

5/30

4/73

نفت خام

5/86

8/89

8/3

مس

7540

9535

5/26

نیکل

19115

24285

27

روی

2631

2402

7/8-

منبع: بلومبرگ

 

نماگرهای اصلی بورس هم در سال 2010 نوعی تثبیت اوضاع اقتصادی و مالی را تأیید می‌کنند. هرچند بررسی روند شاخص‌ها، دو دوره‌ی متفاوت را نشان می‌دهد اما در مجموع در پایان سال 2010، شاخص دواجونز بیش از 3/9 درصد افزایش یافت. شخص فوتسی بورس لندن هم در این سال رشد 6/8 دردصدی داشت و به 5971 واحد رسید. برخلاف انتظار شاخص‌های بورس توکیو و شانگهای یعنی نیکی 225 و سی بی ان 600 با کاهش مواجه بودند و به ترتیب 4 و 9 درصد نزول یافتند. جدول شماره 2، تغییرات شاخص برخی از بورس‌ها را در سال 2010 نشان می‌دهد.

جدول 2: تغییرات شاخص بورس­ها در سال 2010

 

شاخص

شروع 2010

پایان 2010

درصد تغییرات

داوجونز (نیویورک)

10583

11569

3/9

فوتسی 100 (لندن)

5500

5971

6/8

نیکی 225 (توکیو)

10654

10228

4-

هنگ سنگ ( هنگ کنگ)

21823

22999

4/5

بورس سائوپائولو

70045

69304

1/1-

سنسکس ( بمبئی)

17558

20389

1/16

سی بی ان 600 (چین)

28809

26146

2/9-

منبع: بلومبرگ

 

با رشد و نزول شاخص‌های مختلف در بورس‌های جهانی توجه به میزان بازدهی از همیت برخوردار است. در سال 2010، بازارهای توسعه یافته، به‌طور متوسط، 4 درصد بازدهی نسبت به ابتدای سال برای سرمایه‌گذاران فراهم کردند. هرچند این میزان بازدهی نسبت به بالاترین میزان سال 2007، با کاهش 25 درصدی همراه بود؛ اما بازدهی این کشورها نسبت به پایین‌ترین میزان آن در سال 2009، بیش از 88 درصد را نشان می‌دهد در بین بازارهای توسعه یافته، بازارهای کانادا، ژاپن و استرالیا بیش‌ترین بازدهی را دارا بودند.

شیلی، اندونزی و ترکیه کشورهایی بودند که بازارهای آن در سال 2010 بازدهی بالایی را برای سرمایه‌گذاران و مشارکت‌کنندگان خود فراهم آوردند. آن‌ها به ترتیب، 8/43، 39 و 30 درصد بازدهی داشتند.

این کشورها نسبت به پایین‌ترین سطوح سال 2009 خود توانستند بازدهی‌هایی به ترتیب 207، 344 و 266 درصد ایجاد کنند. جدول شماره 3، گویای بهتری از عملکرد بورس‌های جهانی در سال 2010 است.

جدول 3: عملکرد بورس­های جهانی در سال 2010

 

بازدهی کل (درصد)

کشور

نسبت به ابتدای 2010

نسبت به بالاترین میزان 2007

نسبت به پایین ترین میزان 2009

بازارهای توسعه یافته

4

25-

3/88

کانادا

4/17

9/8-

8/129

اروپا

7/2

3/27-

3/93

انگلستان

7/7

5/26-

9/100

فرانسه

1/4-

9/28-

1/77

آلمان

4/8

7/25-

9/98

سوئیس

7/7

9-

4/77

ایتالیا

8/14-

6/45-

6/79

اسپانیا

3/20-

1/33-

2/72

ژاپن

9/9

7/25-

1/57

استرالیا

3/8

5/14-

144

بازارهای نوظهور

16

1/9-

8/160

چین

6

7/30-

4/159

تایوان

1/15

5/2-

9/140

هند

2/15

4/20-

5/191

کره جنوبی

9/19

4/17-

5/188

اندونزی

1/39

5/27

4/344

روسیه

6/17

3/41

9/188

برزیل

2/4

5/15-

207

مکزیک

3/14

3/0

4/173

شیلی

8/43

2/53

9/206

ترکیه

30

9/6-

2/266

آفریقای جنوبی

7/25

4/9

4/196

منبع: استاندارد اند پورز

بورس‌ها در سال مذکور، تلاش‌های زیادی برای جذب شرکت‌های جدید و عرضه سهام آن‌ها در بورس خود کردند. فرآیند آماده‌سازی و عرضه شرکت‌ها و همچنین بازاریابی از فرآیندهای زمان‌بر است. طی سال 2010، بورس‌های هنگ‌کنگ، نیویورک، شنزن، شانگهای و تورنتو لقب قهرمانان عرضه اولیه را به خود اختصاص دادند.

بورس هنگ‌کنگ موفق به عرضه نزدیک به 60 میلیارد در این سال شد. بورس‌های چین هم مجموعاً توانستند بیش از 60 میلیارد دلار عرضه اولیه سهام داشته باشند. براساس آمارهای موجود هر روز یک عرضه اولیه در بورس‌های چین صورت گرفت. نمودار شماره 1، پنج بورس بزرگ دنیا را در سال 2010 از نظر حجم عرضه‌های اولیه نشان می‌دهد.

نمودار 1: پنج بورس بزرگ دنیا در سال 2010 در حجم عرضه اولیه

منبع: وال استریت ژورنال

جدول شماره 4 و نمودار شماره 2 نیز وضعیت تغییرات قیمت ارز و حجم ادغام شرکت‌ها را در سال 2010 نشان می‌دهد. نسبت دلار به یورو بیش از 8/7 درصد رشد داشت و این در حالیست که نسبت جفت ارز دلار به ین از 12 درصد کاهش برخوردار است. علاوه بر این در سال 2010 و سه ماهه چهارم آن، بیش از 800 میلیارد دلار حجم ادغام شرکت‌ها بود. آمارها حکایت از آن دارند که ادغام در حال رشد است.

جدول 4: تغییرات قیمت ارز در سال 2010

 

شروع 2010

پایان 2010

درصد تغییرات

دلار به یورو

6938/0

75/0

8/7

دلار به ین

5/92

3/81

12-

دلار به پوند

62/0

64/0

7/3

دلار به روپیه هند

46.30

44.71

3.5-

منبع: بلومبرگ

 

نمودار 2: میزان ادغام شرکت­ها در سال 2010 (ارقام به هزار میلیارد دلار)

 

منبع: وال استریت ژورنال

 

 

منابع:

1.      Bloomberg

2.      Standard & poor's

3.      Wall street Journal

4.      Knowledge for markets/FTKMC